Đề nghị rà soát tính khả thi của quy định về định danh, truy xuất nguồn gốc hàng hóa

Góp ý với Dự thảo Nghị định theo đề nghị của Bộ Công an, VCCI đánh giá đây là chính sách có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, qua rà soát và tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội, VCCI cho rằng nhiều nội dung vẫn cần được nghiên cứu kỹ hơn để tránh phát sinh vướng mắc khi thực hiện.

Lo ngại chồng chéo, tăng gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp

Theo VCCI, dự thảo hiện được thiết kế theo hướng quản lý rộng, tập trung và số hóa toàn bộ hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc thông qua nền tảng và cơ sở dữ liệu quốc gia. Phạm vi tác động vì vậy bao trùm toàn bộ chuỗi cung ứng với nhiều nhóm chủ thể khác nhau.

Dù cách tiếp cận này hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý thống nhất, VCCI cho rằng cần cân nhắc tính hợp lý và khả thi của chính sách. Nếu phạm vi áp dụng quá rộng nhưng chưa phân định rõ nhóm hàng hóa bắt buộc áp dụng, nhóm áp dụng theo lộ trình hoặc tự nguyện, quy định có thể chồng chéo với các quy định hiện hành về truy xuất nguồn gốc, chất lượng sản phẩm và quản lý chuyên ngành.

Bên cạnh đó, việc áp dụng đồng loạt cho nhiều chủ thể trong chuỗi cung ứng có thể làm phát sinh chi phí tuân thủ lớn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh hoặc các đơn vị chưa có hạ tầng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu kết nối và chia sẻ dữ liệu.

Theo phân tích của VCCI, nếu không có cơ chế phân loại theo mức độ rủi ro của hàng hóa, quy định có thể khiến chi phi xã hội vượt quá mục tiêu quản lý. Đặc biệt, việc đưa hàng hóa xuất khẩu vào phạm vi điều chỉnh cũng cần được xem xét kỹ hơn, bởi doanh nghiệp xuất khẩu hiện đã phải đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu; nếu phải tuân thủ thêm quy định trong nước có thể làm giảm năng lực cạnh tranh.

Do vậy, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát phạm vi điều chỉnh theo hướng áp dụng bắt buộc trên cơ sở quản lý rủi ro, trước mắt tập trung vào nhóm sản phẩm, hàng hóa có nguy cơ cao ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn, quyền lợi người tiêu dùng hoặc có nguy cơ gian lận thương mại.

Đối với các nhóm hàng hóa khác, cần xây dựng lộ trình phù hợp hoặc cơ chế khuyến khích tự nguyện áp dụng. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế riêng đối với hàng hóa xuất khẩu, hàng gia công xuất khẩu không tiêu thụ tại Việt Nam và nguyên liệu nhập khẩu chỉ phục vụ sản xuất nội bộ.

Liên quan đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, VCCI cho biết, hiện nhiều lĩnh vực đã có quy định chuyên ngành về truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và xác thực thông tin.

“Nếu dự thảo thiết lập thêm hệ thống mã định danh, chuẩn dữ liệu và nghĩa vụ báo cáo mới nhưng chưa làm rõ cơ chế phối hợp, kế thừa thì có thể dẫn đến tình trạng chồng chéo, trùng lặp nghĩa vụ tuân thủ”, VCCI nêu.

Các quy định tại Luật Giao dịch điện tử, Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa cùng nhiều nghị định, thông tư liên quan đã quy định nội dung về truy xuất, xác thực và quản lý dữ liệu. Do đó, cần làm rõ ranh giới giữa các cơ chế này để tránh mâu thuẫn khi triển khai.

Ngoài ra, hiện đã tồn tại nhiều hệ thống công nghệ và cổng thông tin phục vụ quản lý, khai báo và truy xuất hàng hóa. Nếu tiếp tục hình thành thêm nền tảng mới mà chưa có cơ chế tích hợp, liên thông dữ liệu, doanh nghiệp có thể phải khai báo cùng một thông tin trên nhiều hệ thống và thực hiện nhiều nghĩa vụ báo cáo cho cùng một sản phẩm.

Đề xuất lộ trình phù hợp và siết chặt bảo mật dữ liệu

VCCI cũng cho rằng dự thảo có thể làm phát sinh đáng kể chi phí tuân thủ, trong khi đánh giá tác động hiện chưa phản ánh đầy đủ quy mô và tính chất của các chi phí này.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, việc triển khai đồng thời các yêu cầu về kết nối dữ liệu, tích hợp hệ thống, thay đổi bao bì và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật thực chất là quá trình đầu tư lại đáng kể đối với toàn bộ hệ thống vận hành.

Đối với quy định về mã định danh, việc chuyển đổi sang quy chuẩn mới có thể kéo theo thay đổi lớn trong dây chuyền sản xuất, nhất là các công đoạn in ấn, đóng gói và quản lý mã. Đây đều là những hạng mục đầu tư có chi phí cao và có thể gây gián đoạn hoạt động sản xuất trong ngắn hạn.

VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện đánh giá tác động chính sách theo hướng định lượng cụ thể chi phí và lợi ích, đồng thời xây dựng lộ trình triển khai phù hợp. Trong đó, có thể áp dụng cơ chế thí điểm tối thiểu 2 năm để đánh giá hiệu quả trước khi triển khai đại trà.

Bên cạnh đó, VCCI đề xuất chỉ phát sinh nghĩa vụ của doanh nghiệp sau khi nền tảng quốc gia được hoàn thiện, vận hành ổn định trong thời gian hợp lý và có đầy đủ hướng dẫn kỹ thuật chính thức.

Liên quan đến bảo mật dữ liệu và bí mật kinh doanh, VCCI cho biết nhiều doanh nghiệp bày tỏ lo ngại về việc dự thảo yêu cầu thu thập, kết nối và chia sẻ khối lượng lớn dữ liệu liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong đó có nhiều thông tin nhạy cảm và có giá trị thương mại cao.

Theo VCCI, các dữ liệu về chuỗi cung ứng, mạng lưới phân phối, sản lượng, logistics hay đối tác thương mại đều là yếu tố cấu thành lợi thế cạnh tranh. Việc công khai toàn bộ thông tin này có thể làm lộ cấu trúc phân phối, khách hàng và phương thức lưu thông hàng hóa của doanh nghiệp.

VCCI đề nghị bổ sung quy định rõ nguyên tắc phân loại dữ liệu theo mức độ nhạy cảm và mục đích sử dụng; giới hạn phạm vi công khai thông tin; xác định rõ chủ thể được tiếp cận dữ liệu và trách nhiệm bảo mật của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hệ thống.