Đột phá thực thi chính sách tạo sức bật cho doanh nghiệp

Nhiều khoảng cách trong thực thi

Tại diễn đàn "Kinh tế mới thường niên 2026 (VNEF 2026)" với chủ đề “Chính sách đột phá & Sức bật của địa phương, doanh nghiệp”, diễn ra ngày 3/10 tại Hà Nội, TS Nguyễn Thanh Nghị - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương cho rằng, những kết quả kinh tế - xã hội tích cực trong quý III và 9 tháng đầu năm 2026 mới là bước đầu. Sức bật giữa các địa phương và khu vực doanh nghiệp chưa đồng đều, trong khi nhiều điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ.

“Điểm nghẽn của tăng trưởng hiện nay không chỉ nằm ở việc thiếu nguồn lực, mà còn nằm ở khả năng chuyển hóa nguồn lực thành kết quả tăng trưởng; không chỉ ở việc ban hành chính sách, mà là ở năng lực thực thi chính sách; không chỉ ở quy mô đầu tư, mà còn ở chất lượng và hiệu quả đầu tư”, ông Nghị nhấn mạnh.

Theo ông, mục tiêu phát triển năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu rất cao, không thể chỉ làm nhiều hơn theo cách cũ mà cần thay đổi về chất trong tư duy phát triển, phương thức quản trị và cách huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực.

Đột phá tăng trưởng trước hết phải bắt đầu từ đột phá về thể chế và thực thi, chuyển hóa chủ trương, nghị quyết thành những thay đổi có thể đo đếm được trong môi trường kinh doanh, năng lực quản trị địa phương và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Đây cũng là nơi trực tiếp tạo ra giá trị, việc làm, năng suất, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, mục tiêu tăng trưởng 2 con số đòi hỏi các nguồn lực phải được khơi thông nhanh. Trong đó, năng lực thực thi của địa phương đã trở thành một yếu tố cạnh tranh của quốc gia.

Qua theo dõi thực tiễn và khảo sát năm 2026, VCCI nhận diện 4 khoảng cách trong thực thi chính sách.

Thứ nhất, khoảng cách giữa quyền được trao trên văn bản và hành vi thực tế. Với thức ăn chăn nuôi nhập khẩu, pháp luật cho phép doanh nghiệp tự đánh giá sự phù hợp với chi phí khoảng 700.000 đồng/lô hoặc thuê tổ chức chứng nhận hợp quy với chi phí khoảng 5 triệu đồng/lô. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chọn phương án đắt hơn do quy định chưa đủ rõ, khiến rủi ro thực thi dồn về phía doanh nghiệp.

Thứ hai, khoảng cách giữa chính sách Trung ương và cách diễn giải tại địa phương. Trong lĩnh vực thủy sản, cùng một sản phẩm nhưng cơ quan thuế tại các địa phương có thể đưa ra hướng dẫn khác nhau về thuế suất. Có trường hợp bên bán đã kê khai, nộp thuế nhưng bên mua ở địa phương khác lại không được khấu trừ. Doanh nghiệp có thể dự đoán chính sách Trung ương nhưng khó dự đoán cách chính sách được áp dụng tại từng địa phương.

Thứ ba, khoảng cách giữa phân cấp và năng lực thực hiện. Việc giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã trong khi nhân lực chuyên môn chưa được bố trí kịp thời, thẩm quyền chưa đồng bộ dẫn đến tình trạng chờ hướng dẫn. Có doanh nghiệp mất hơn 7 tháng vẫn chưa xác định được cơ quan cấp phép nhập khẩu chất chuẩn để kiểm nghiệm thuốc.

Thứ tư, khoảng cách giữa giảm gánh nặng thủ tục và kiến tạo phát triển. Khảo sát hơn 1.000 hộ kinh doanh của VCCI năm 2026 cho thấy 73,3% đánh giá khó khăn pháp lý ở mức lớn hoặc nghiêm trọng, trong khi chỉ 15,6% dự định chuyển lên doanh nghiệp trong 2 năm tới.

Theo Chủ tịch VCCI, những khoảng cách này cho thấy đột phá về thực thi không thể chỉ đến từ việc ban hành thêm văn bản mà đòi hỏi thay đổi cách tổ chức thực hiện, phân bổ trách nhiệm và đo lường kết quả.

Đưa thực thi vào thước đo kết quả

Để thu hẹp các khoảng cách trên, VCCI đề xuất xác lập các quy tắc thực thi an toàn cho cả người dân, doanh nghiệp và cán bộ thực thi. Khi quy định có nhiều cách hiểu, cần áp dụng cách hiểu có lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp; không từ chối hồ sơ vì thiếu văn bản hướng dẫn; người thực hiện đúng hướng dẫn bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền được miễn trách nhiệm và không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi.

VCCI cũng đề nghị bảo đảm cách hiểu thống nhất trên toàn quốc thông qua hướng dẫn của các bộ, ngành kèm phụ lục tra cứu sản phẩm và ví dụ cụ thể. Ý kiến giải đáp của cơ quan Trung ương cho một địa phương cần được công khai để áp dụng thống nhất cho các trường hợp tương tự.

Với phân cấp, cần gắn quyền hạn với năng lực thực hiện và liên thông dữ liệu. Nhân lực cấp xã cần được bố trí theo khối lượng công việc, cấp tỉnh tăng cường hỗ trợ trong giai đoạn đầu. Việc xác nhận giữa các địa phương nên được thay bằng tra cứu dữ liệu, doanh nghiệp chỉ cần khai báo một lần tại cơ quan đầu mối.

Đồng thời, VCCI đề xuất đo lường thực thi bằng kết quả thực tế, thay vì chỉ dựa trên báo cáo tự đánh giá. Cần có bộ chỉ số độc lập về thời gian xử lý, chi phí thực tế và mức độ thống nhất trong áp dụng; công khai định kỳ tỷ lệ hồ sơ trễ hạn của từng cơ quan.

VCCI cũng đề xuất đánh giá chất lượng điều hành theo chu kỳ khoảng 3 năm trở lên, do tác động của chất lượng điều hành cấp tỉnh đến khu vực tư nhân có độ trễ khoảng 3 năm. Những mô hình hiệu quả như “Luồng xanh trong đầu tư”, “Cửa khẩu thông minh” cần được tổng kết, nhân rộng để các địa phương cạnh tranh bằng chất lượng thực thi thay vì chủ yếu dựa vào ưu đãi.

Ở góc độ quốc tế, bà Mariam J. Sherman - Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào cho rằng Việt Nam đã vượt qua nhiều khó khăn để xây dựng nền tảng phát triển vững chắc. Nhiệm vụ hiện nay là biến nền tảng đó thành năng lực sản xuất cao hơn, việc làm tốt hơn và thu nhập cao hơn cho người dân.

Theo bà, ba nhịp cầu kết nối chính sách đột phá với kết quả đột phá gồm thể chế khuyến khích việc mang lại kết quả, chính sách đồng bộ các cơ chế khuyến khích tăng trưởng và cơ chế tài chính gắn kết nguồn lực công với nguồn lực tư nhân.

Phát biểu chỉ đạo tại sự kiện, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, nâng cao hiệu quả phân cấp, phân quyền và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

“Những vấn đề thuộc thẩm quyền của cấp nào thì phải được xử lý kịp thời cấp đó. Những vấn đề vượt thẩm quyền thì phải chủ động tổng hợp, đề xuất phương án xử lý, không đùn đẩy, né tránh, không để nguồn lực bị ách tắc vì chậm trễ trong tổ chức thực hiện”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Chính phủ sẽ tiếp tục tạo điều kiện để các địa phương phát huy tính chủ động, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng trong năm 2027 và giai đoạn đến năm 2030.