Giải bài toán 'ưu đãi chỉ có trên văn bản' của doanh nghiệp khoa học công nghệ

"Ưu đãi chỉ có trên văn bản"

Phát biểu khai mạc Hội nghị ngày 30/9, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang dẫn chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, xây dựng pháp luật và thực thi pháp luật phải là một thể thống nhất; kết quả phải được đo bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ, chi phí tuân thủ giảm, nguồn lực được khơi thông, quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp được bảo đảm.

Ông Cù Ngọc Trang cho biết, tại Hà Nội, công tác thể chế đã đạt được nhiều kết quả. Để cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Trung ương và Hà Nội đã ban hành nhiều văn bản như Luật Thủ đô, chùm 6 nghị quyết với các cơ chế chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, bước chuyển hóa thể chế thành năng lực thực tế lại đang vấp phải rào cản từ phía thực thi. Doanh nghiệp cho rằng "ưu đãi thì có trên văn bản nhưng doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu".

Theo Báo cáo PCI 2025 của VCCI, 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn khi tìm kiếm khách hàng; 52,2% gặp khó khăn trong truy cập nguồn vốn. Chỉ 3,9% doanh nghiệp sẵn sàng chi từ 3% doanh thu cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hoặc có hợp tác khoa học, công nghệ với nước ngoài. Chỉ 1,4% doanh nghiệp có hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu.

Với doanh nghiệp khoa học công nghệ và công nghệ số - lực lượng mang tính dẫn dắt cho sự phát triển của nền kinh tế, khó khăn còn nặng nề hơn khi tài sản lớn nhất là tri thức, công nghệ lại khó được chấp nhận khi đem thế chấp.

“Gỡ một điểm nghẽn cho doanh nghiệp công nghệ là mở đường cho năng suất của nhiều doanh nghiệp khác và cho mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của thủ đô”, ông Cù Ngọc Trang nhận định.

Để giải quyết triệt để tình trạng vướng mắc, TP Hà Nội đã tập trung 124 kiến nghị, phản ánh của doanh nghiệp khoa học, công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo và công nghệ số, sau đó số hóa và phân loại theo 4 mã màu.

Trong đó, có 62 kiến nghị mang mã xanh đã được tháo gỡ và trả lời; 25 kiến nghị mang mã vàng, thuộc thẩm quyền thành phố; 31 kiến nghị mang mã đỏ, cần các sở, ngành tiếp tục nghiên cứu và tham mưu đề xuất. Sáu kiến nghị mang mã xám nằm ngoài thẩm quyền thành phố sẽ được gửi lên các bộ, ngành trung ương.

Sáu nhóm điểm nghẽn cốt lõi và các "lời giải" thể chế

124 kiến nghị của doanh nghiệp tập trung vào 6 nhóm vấn đề lớn, tương ứng với các giải pháp thể chế đã được Hà Nội ban hành và thực thi.

Nhóm kiến nghị đầu tiên về vốn cho đổi mới công nghệ, gồm 21 kiến nghị. Hà Nội đã giải quyết bài toán chi phí R&D phát sinh trước khi có doanh thu bằng chính sách hỗ trợ 50% lãi suất vay, tối đa 6%/năm trong 5 năm qua Quỹ Phát triển Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Đồng thời đưa vào vận hành Quỹ Đầu tư mạo hiểm, cơ chế góp vốn thương mại hóa và gói tín dụng 450.000 tỷ đồng từ 14 ngân hàng thương mại với lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1-2%/năm.

Nhóm kiến nghị thứ hai về thị trường và "khách hàng đầu tiên", gồm 24 kiến nghị. Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hà Nội, thành phố đã phá vỡ vòng luẩn quẩn "muốn chọn sản phẩm mới phải có hợp đồng tương tự" bằng việc công bố 30 bài toán lớn giai đoạn 2026-2030. Thành phố tiên phong đóng vai trò là khách hàng đầu tiên sử dụng sản phẩm công nghệ; đồng thời hỗ trợ tới 50% chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Nhóm kiến nghị thứ ba về môi trường thử nghiệm và hạ tầng nghiên cứu, với 14 kiến nghị. Để giải quyết những vướng mắc về nội dung này, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho biết, thành phố đã rút ngắn thời gian cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) từ 135 ngày xuống còn 45 ngày theo Nghị quyết 26.

Nhóm kiến nghị thứ tư về thể chế, công nhận và tài sản trí tuệ, với 34 kiến nghị. Đây là nhóm kiến nghị mà nhiều doanh nghiệp gửi về nhất. Theo ông Trang, thủ tục chứng nhận doanh nghiệp khoa học công nghệ hiện đã được xử lý 100% trực tuyến, hồ sơ thiếu được hướng dẫn bổ sung một lần. Các bài toán khó còn lại như định giá tài sản trí tuệ, tiêu chí doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và hạch toán thuế đang tiếp tục được tháo gỡ.

Nhóm kiến nghị thứ năm về dữ liệu và chuyển đổi số, gồm 24 kiến nghị. Hà Nội đã có Nghị quyết 59/2026/NQ-HĐND để hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh sử dụng các giải pháp số thuộc danh mục thành phố phê duyệt. Doanh nghiệp công nghệ có thể đăng ký đưa sản phẩm vào danh mục, vừa giúp kích cầu vừa mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghệ. Bên cạnh đó, thành phố cũng có cơ chế chia sẻ dữ liệu công - tư theo hợp đồng.

Nhóm kiến nghị cuối cùng là về nhân lực và liên kết Viện - Trường - Doanh nghiệp, gồm 7 kiến nghị. Để giải bài toán thiếu chuyên gia về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, bán dẫn, công nghệ môi trường và khó giữ người giỏi của doanh nghiệp, Hà Nội đang triển khai mô hình hợp tác 3 nhà (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp) trong đào tạo nhân lực bán dẫn (Kế hoạch 212/KH-UBND), cùng cơ chế hỗ trợ chuyển giao công nghệ (Nghị quyết 24/2026/NQ-HĐND) và thu hút, trọng dụng nhân tài (Nghị quyết 92/NQ-HĐND).

“Khi đã có cơ chế, trách nhiệm của cơ quan quản lý là làm cho doanh nghiệp tiếp cận được cơ chế ấy”, ông Trang nhấn mạnh.

Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cam kết toàn bộ kiến nghị mới phát sinh sẽ được chuyển cơ quan chủ trì trước ngày 07/10/2026, nhận văn bản trả lời trước ngày 22/10/2026, và gửi văn bản trình Trung ương trước ngày 31/10/2026.