Vốn xanh 'rộng cửa', doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận

Thông tin trên được các chuyên gia chia sẻ tại chương trình “Triển khai xây dựng Sổ tay hướng dẫn thực hành báo cáo phát triển bền vững cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” vừa diễn ra tại Hà Nội. Sự kiện do Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) phối hợp cùng Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) và Công ty Kiểm toán KPMG tổ chức, nhằm xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) trong hành trình phát triển bền vững.

Không dễ "chạm" vốn xanh

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hà – Giám đốc Trường Đào tạo, Phó Trưởng ban Chỉ đạo ESG của Agribank - cho biết, ngân hàng này đang dành nguồn lực đáng kể cho tín dụng phát triển bền vững. Riêng năm 2026, ngân hàng bố trí khoảng 385.000 tỷ đồng cho vay doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) là nhóm khách hàng trọng tâm. Năm 2025, khoảng 4.000 SME đã tiếp cận các gói tín dụng ưu tiên, chiếm tỷ trọng lớn về số lượng khách hàng và doanh số giải ngân.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn xanh của SME vẫn còn hạn chế. Hiện dư nợ tín dụng xanh tại Agribank đạt khoảng 30.000 tỷ đồng, chiếm 1,4–2% tổng dư nợ, với khoảng 40.000 khách hàng, chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và năng lượng.

Ở quy mô toàn hệ thống, số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy, dư nợ cho vay xanh ước đạt khoảng 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, chiếm khoảng 4,1% tổng dư nợ nền kinh tế. Dư nợ này đã tăng 14,6% so với cuối năm 2024, cao hơn mức tăng 9,5% của năm trước đó.

Dù tăng trưởng khá nhanh, nhưng số doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn này vẫn chưa tương xứng. Các chuyên gia cho rằng, có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. Trong đó, nguyên nhân lớn nhất nằm ở chính doanh nghiệp.

Theo bà Trương Hạnh Linh – Thành viên Điều hành, Trưởng Dịch vụ Tư vấn Quản trị Rủi ro & Trưởng Dịch vụ Tư vấn Phát triển Bền vững (ESG), KPMG, một trong những lợi ích rõ nhất của báo cáo phát triển bền vững là giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn. Nhiều ngân hàng đã triển khai các sản phẩm tín dụng xanh, chỉ cần doanh nghiệp đáp ứng một số chỉ tiêu cơ bản là có thể được ưu đãi lãi suất.

Tuy vậy, phần lớn SME chưa sẵn sàng. Ông Văn Công Bình – Giám đốc E&S, HDBank – nhận định, nhiều doanh nghiệp chưa có khái niệm rõ ràng về ESG, không biết bắt đầu từ đâu và áp dụng tiêu chuẩn nào. Không ít doanh nghiệp có dữ liệu nhưng chưa biết cách hệ thống hóa, số hóa để phục vụ quản trị và báo cáo.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, thách thức cốt lõi hiện nay là dữ liệu. ESG là lĩnh vực phức tạp, trong khi nhiều SME chưa có hệ thống thu thập và quản lý thông tin đầy đủ, dẫn đến khó đáp ứng yêu cầu của ngân hàng.

Bên lề sự kiện, trao đổi với phóng viên từ góc độ quản trị tài chính doanh nghiệp SME, ông Vũ Đông - Chuyên gia tài chính, Ban Phát triển bền vững thuộc VINASME - cho biết, doanh nghiệp SME gặp nhiều rào cản khi triển khai ESG, chủ yếu do hạn chế về tài chính.

Cụ thể, phần lớn SME thiếu vốn đầu tư ban đầu, dòng tiền chỉ đáp ứng nhu cầu ngắn hạn nên khó dành nguồn lực cho ESG – lĩnh vực cần đầu tư dài hạn, chưa tạo lợi nhuận ngay. Bên cạnh đó, hiệu quả tài chính của ESG khó đo lường cụ thể, nhất là các chỉ số như ROI (tỷ suất hoàn vốn).

Doanh nghiệp cũng chịu áp lực chi phí tuân thủ cao khi tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế, trong khi đây là khoản chi không trực tiếp tạo doanh thu. Ngoài ra, việc tiếp cận nguồn vốn xanh vẫn khó do SME chưa đáp ứng được yêu cầu về minh bạch tài chính và chiến lược dài hạn.

"Chủ trương chính sách đều đã hiện diện các Quỹ ESG, nguồn vốn tín dụng xanh nhưng SME khó tiếp cận do không đáp ứng được tiêu chuẩn của hồ sơ tiếp cận vốn. SME thường thiếu hệ thống giám sát tài chính minh bạch, quy mô kinh doanh và chiến lược thường chỉ là ngắn hạn không hấp dẫn nhà đầu tư, các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính", chuyên gia đánh giá.

Ngoài ra, việc đầu tư cho ESG chắc chắn sẽ làm tăng chi phí sản xuất, từ đó giảm tính cạnh tranh về mặt giá thành sản phẩm dịch vụ của các doanh nghiệp SME đồng nghĩa với việc giảm biên lợi nhuận.

Cần hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ

Để tiếp cận vốn xanh, theo Giám đốc Trường Đào tạo, Phó Trưởng ban Chỉ đạo ESG của Agribank, doanh nghiệp trước hết cần tuân thủ các tiêu chí cơ bản của ESG.

Về môi trường, cần đáp ứng các tiêu chuẩn thuộc danh mục xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg, như chứng chỉ FSC (hội đồng quản lý rừng) trong lâm nghiệp hay GlobalGAP, VietGAP trong nông nghiệp.

Về xã hội, doanh nghiệp phải tuân thủ quy định về lao động, an toàn vệ sinh lao động, chế độ tiền lương và phúc lợi.

Về quản trị, yếu tố then chốt là minh bạch thông tin, có cam kết rõ ràng về phát triển bền vững và tích hợp nội dung này vào báo cáo thường niên.

Hiện các ngân hàng đã triển khai hệ thống quản lý rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng, với bộ tiêu chí đánh giá cụ thể cho từng dự án. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu tối thiểu, đặc biệt trong việc tuân thủ quy định về an toàn lao động và đào tạo định kỳ.

“Tóm lại, để tiếp cận vốn xanh, doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc tuân thủ các yêu cầu pháp lý cơ bản về môi trường, lao động và minh bạch thông tin. Đây sẽ là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tài chính bền vững trong tương lai”, bà Hà nhấn mạnh.

Bên cạnh nỗ lực từ phía doanh nghiệp, các chuyên gia cho rằng cần có sự đồng hành từ ngân hàng, tổ chức tư vấn và hiệp hội. Việc đơn giản hóa thủ tục, xây dựng hướng dẫn cụ thể và tăng cường đào tạo sẽ giúp SME từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn ESG.

Theo đại diện HDBank, ngân hàng cần chủ động đồng hành cùng SME, biến các tiêu chuẩn ESG phức tạp thành quy trình đơn giản, dễ áp dụng, đi kèm lộ trình rõ ràng và công cụ hỗ trợ thiết thực cho SME. Vai trò của ngân hàng không chỉ là cấp vốn mà còn là đơn vị đồng hành, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng các tiêu chí và quy trình ESG phù hợp.

Theo các chuyên gia, dù Quyết định 21 đã có hiệu lực từ tháng 8/2025, vẫn cần thêm thời gian để đi vào thực tiễn giải ngân. Trong thời gian tới, các bên liên quan sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, bao gồm việc xác nhận dự án xanh, nhằm thúc đẩy dòng vốn bền vững đến với doanh nghiệp.