Những tỷ phú nông dân miền Tây: Bản lĩnh từ số không và tư duy đổi mới

Câu chuyện của ông Hồ Bá Phiêu, bà Phạm Thị Huân và ông Lý Văn Bon là minh chứng sắc sảo cho việc thành công không đến từ sự may mắn, mà từ khả năng xoay chuyển tình thế và tư duy quản trị hiện đại.

Hệ sinh thái lúa giống từ đôi bàn tay trắng

Sau 12 năm kể từ lần đầu được vinh danh vào năm 2014, ông Hồ Bá Phiêu một lần nữa vinh dự nhận danh hiệu là một trong những Nông dân Việt Nam xuất sắc.

Ông Hồ Bá Phiêu bên những bao lúa giống.

Tiếp chúng tôi tại xưởng sản xuất rộng 3.000m2, người đàn ông 55 tuổi này hồi tưởng về cơ ngơi tỷ đồng hôm nay vốn được đặt nền móng từ quyết tâm thoát nghèo của một anh thợ hồ cách đây hơn hai thập kỷ. Từ hơn 3 công đất ít ỏi cha mẹ cho khi lập nghiệp, đến nay ông đã xây dựng được hệ thống liên kết sản xuất lúa giống lên đến hàng trăm héc-ta, cung ứng ra thị trường hơn 1.000 tấn mỗi năm.

Xuất thân trong một gia đình thuần nông, ông Hồ Bá Phiêu (phường Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ) sớm thấu hiểu sự vất vả của nghề nông khi cha mẹ ông làm lụng quanh năm vẫn chỉ dừng lại ở mức đủ ăn.

Người thợ hồ nghèo Hồ Bá Phiêu đã chứng minh rằng kiến thức và sự tỉ mỉ có thể thay đổi hoàn toàn giá trị của đất đai. Năm 2006, với vỏn vẹn 3.000m2 đất nông nghiệp và áp lực mưu sinh nặng nề, ông từng phải làm thuê đủ nghề để trang trải cuộc sống. Bước ngoặt thực sự đến khi ông nhận ra sự chênh lệch giá trị giữa lúa thương phẩm và lúa giống. Bằng quyết định táo bạo là bán toàn bộ vàng cưới để thuê đất sản xuất lúa nguyên chủng, rồi bắt đầu một hành trình đầy rủi ro nhưng có tính toán kỹ lưỡng.

Khác với lối canh tác truyền thống, ông Phiêu áp dụng kỹ thuật "cấy một tép" trên nền giá thể bã dừa và bùn non, giúp giảm tối đa chi phí giống và phân bón trong khi cây lúa lại khỏe mạnh, ít sâu bệnh.

"Vụ đầu làm cũng được nhưng đến vụ thứ hai thì lúa bị sâu bệnh nhiều. Lúc đó tôi mới học cách ứng biến, làm tới đâu học tới đó và may mắn mới thành công", ông Phiêu nói.

Hiện nay, cơ sở sản xuất của ông Hồ Bá Phiêu duy trì quy mô canh tác 92ha, trong đó bao gồm 12ha đất thuộc sở hữu gia đình và 80ha diện tích liên kết cùng hơn 50 hộ nông dân địa phương. Mô hình liên kết này tập trung vào các giống lúa chủ lực như OM5451, OM18, Jasmine 85 và Đài thơm, giúp các hộ tham gia nâng cao lợi nhuận thêm 20 - 30 triệu đồng/năm nhờ chính sách bao tiêu sản phẩm với mức giá cao hơn thị trường từ 500 - 700 đồng/kg.

Để tối ưu hóa và hoàn thiện chuỗi giá trị, ông Phiêu đã quyết định đầu tư hơn 10 tỷ đồng xây dựng cơ sở xử lý và đóng gói trên diện tích 3.000m2. Hệ thống này được trang bị 4 lò sấy đạt công suất 20 tấn/lò/ngày cùng 2 máy tách hạt công suất 800kg/giờ mỗi máy.

"Thời điểm đó, miền Tây có chưa tới 10 trại làm lúa giống", ông Phiêu nhớ lại.

Mỗi năm, cơ sở cung ứng ra thị trường trên 1.000 tấn lúa giống các loại, không chỉ đáp ứng nhu cầu tại Cần Thơ và các tỉnh lân cận như An Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long mà còn xuất khẩu khoảng 100 - 200 tấn sang thị trường Campuchia. Hoạt động kinh doanh mang lại mức thu nhập dao động từ 2 - 5 tỷ đồng/năm. Đồng thời, cơ sở cũng tạo ra việc làm ổn định cho hơn 20 nhân sự thường xuyên với mức lương 10 - 12 triệu đồng/tháng và khoảng 100 lao động thời vụ vào những giai đoạn cao điểm.

Bơi ngược dòng để giữ gìn bản sắc sông Mekong

Nếu có dịp rời bến phà Cô Bắc (Cần Thơ), ngược dòng sông Hậu chừng 15 phút lênh đênh trên sóng nước, người ta sẽ chạm đến một "ốc đảo" đặc biệt giữa lòng Cồn Sơn - bè cá của lão nông Lý Văn Bon - Phó Giám đốc Hợp tác xã Du lịch Nông nghiệp Cồn Sơn.

Ông Lý Văn Bon trên bè cá giữa lòng sông Hậu.

Ở tuổi gần 70, người đàn ông có gương mặt chất phác, đậm mùi nắng gió này không chỉ là một tỷ phú nông dân mà còn được giới mộ điệu ví von là "thủy quái" Cồn Sơn bởi biệt tài lặn sâu và sự am tường tường tận từng chân tơ kẽ tóc của dòng chảy Mekong.

Rời quê hương Cà Mau lên Cần Thơ lập nghiệp từ năm 2000, ông từng nếm trải vị đắng của thất bại khi mô hình nuôi cá điêu hồng, vốn là niềm hy vọng của nhiều hộ dân lúc bấy giờ nhưng bất ngờ rớt giá thê thảm. Đứng trước cảnh lồng bè trống rỗng, ông không chọn cách bỏ cuộc mà bắt đầu một cuộc chơi táo bạo hơn, thuần hóa các loài cá đặc sản và bảo tồn những giống loài quý hiếm của vùng hạ lưu sông Mekong.

Thay vì chạy theo số lượng, ông tập trung vào chất lượng với dòng sản phẩm chủ lực là cá thác lác cườm. Với quy mô hơn 10 bè cá hiện đại, mỗi năm ông cung ứng ra thị trường trên 100 tấn cá, phục vụ khắp các nhà hàng lớn tại thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt, ông Bảy Bon không dừng lại ở việc bán cá tươi mà trực tiếp chế biến thành chả cá thác lác với quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, đóng gói có mã vạch truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

“Đó là điểm khác biệt nhất so với các nhà nuôi cá bè khác”, ông Bon chỉ điểm.Ngoài thác lác cườm, loài làm nên danh tiếng của ông Bảy Bon còn là đàn cá hồng vỹ, loài cá được ví như "thủy quái” vùng Amazon xa xôi.

Câu chuyện bắt đầu từ những lần ông mua lại những con cá lạ từ người đánh lưới trên sông Mekong. Ban đầu chỉ vì yêu cái vẻ đẹp lạ lùng với bộ râu dài và vây đuôi màu hồng rực rỡ, ông mang về nuôi dưỡng mà không hề biết đó là loài quý hiếm. Qua thời gian, đàn cá hồng vỹ dưới bàn tay chăm sóc của ông đã phát triển vượt bậc, mỗi con nặng trên chục ký, trở thành báu vật độc nhất vô nhị tại miền Tây.

Mỗi đợt thu hoạch cá, ông Bon đều thả một vèo cá ra sông để chúng sinh sôi nảy nở ngoài tự nhiên."Mục đích của tôi nhân giống các loại cá quý hiếm chủ yếu phục vụ việc bảo tồn và giới thiệu cho mọi người biết về những con cá đặc trưng ở sông Mekong sắp tuyệt chủng. Tôi không khuyến khích bà con ăn những con cá bắt được ngoài tự nhiên mà hãy ăn những con cá được nuôi để nguồn thủy sản không bị tận diệt", lão nông Cần Thơ tâm sự.

Kể với phóng viên, ông Bảy Bon cho biết, nhiều đại gia chơi cá cảnh sẵn sàng chi trả hàng trăm triệu đồng để sở hữu đàn cá hồng vỹ, nhưng ông nhất quyết từ chối.

Với ông, giá trị của đàn cá không nằm ở tiền bạc, mà ở niềm tự hào khi sở hữu cái đẹp và cơ hội để du khách được tận mắt chiêm ngưỡng những báu vật của thiên nhiên.

Khi Cồn Sơn bắt đầu chuyển mình sang làm du lịch sinh thái, ông Bảy Bon cũng là người tiên phong kết hợp nuôi cá lồng bè với tham quan trải nghiệm.

Hiện nay, với doanh thu từ 7 tỷ đồng mỗi năm, tạo sinh kế cho hơn 40 lao động địa phương, ông Bảy Bon vẫn duy trì lối sống giản dị, cần mẫn, khách du lịch có thể tìm gặp ông trên các bè cá cồn Sơn.

Cuộc cách mạng công nghệ của người phụ nữ Nam Bộ

Khép lại hành trình của những người nông dân kiệt xuất là câu chuyện của bà Phạm Thị Huân, hay còn được dân miền Tây ví là “nữ hoàng trứng gia cầm”.

Theo hồ sơ thông tin doanh nghiệp, Công ty Cổ phần Ba Huân đang sở hữu 12 chi nhánh và đơn vị trực thuộc, 4 nhà máy, 3 trang trại chăn nuôi, chiếm 30% thị phần sản xuất trứng gia cầm tại Việt Nam, cung ứng cho thị trường phía Nam mỗi ngày hơn một triệu quả trứng. Hơn hết, quả trứng sạch do Việt Nam sản xuất, mang tên nữ nông dân Nam Bộ lâu nay còn xuất khẩu sang Hồng Kông, Malaysia, Singapore.

Bà Phạm Thị Huân - người được xướng danh "nữ hoàng" hay "bà trùm trứng”.

Trứng sạch Ba Huân đã được Chính phủ công nhận là sản phẩm thương hiệu quốc gia. Trên đà phát triển nhưng vào năm 2022, Công ty Ba Huân bán 25% cổ phần cho một doanh nghiệp trẻ, quyền tiếp quản thuộc về một tổng giám đốc 40 tuổi, có trình độ chuyên môn về công nghệ.

"Làm việc với những người trẻ, tôi thấy họ rất giỏi. Tôi kỳ vọng tương lai chúng tôi sẽ có những bước nhảy vọt từ yếu tố mới mẻ, đầy sức sống đó", bà Ba Huân nói.

Dù đã lui về phía sau, để lại cơ nghiệp cho đàn em. Nhưng sau hơn nửa thế kỷ gắn bó với nông nghiệp, câu chuyện khởi nghiệp của bà Ba Huân đã thành điển hình trong thời kinh tế mở cửa. Và nó được nhắc lại theo năm tháng. Và dù được xướng danh "nữ hoàng" hay "bà trùm trứng” nhưng bà Ba Huân vẫn chỉ khiêm tốn muốn được nhắc đến là một người nông dân Nam Bộ.

Khởi nghiệp từ chiếc xuồng ba lá lội ngược xuôi khắp các kênh rạch để thu mua trứng, bà đã nếm đủ vị chát của nghề buôn thúng bán mẹt. Thế nhưng, bản lĩnh thực sự của người phụ nữ Nam Bộ này chỉ thực sự phát lộ khi đứng trước lằn ranh sinh tử của doanh nghiệp.

Năm 2003, khi đại dịch H5N1 càn quét, biến ngành gia cầm thành "vùng trắng", bà Ba Huân đã đưa ra một quyết định làm thay đổi cục diện ngành thực phẩm Việt Nam. Bà cầm cố tài sản, lặn lội sang Hà Lan để đưa công nghệ xử lý trứng sạch về nước.

Tại nơi đất khách quê người, bà Ba Huân đã thuyết phục, đưa về Việt Nam thành công dây chuyền làm trứng sạch khép kín, tự động hóa đầu tiên ở Việt Nam. Dây chuyền này ngoài sấy khô còn có thể lọc bỏ trứng hỏng; chiếu UV diệt khuẩn; in số hiệu truy xuất nguồn gốc và đóng hộp với công suất 65.000 trứng/giờ.

Thương vụ "khủng" thành công, bà Ba Huân trở thành người đầu tiên đưa dây chuyền xử lý trứng sạch công nghệ cao về Việt Nam, mở ra hướng kiểm soát, xử lý những biến cố dịch bệnh.

Đó không đơn thuần là một cuộc mua bán máy móc, mà là cuộc cách mạng về tư duy sản xuất để bảo vệ sinh kế cho hàng nghìn hộ nông dân đang bên bờ vực phá sản.

Ở tuổi xế chiều, bà dũng cảm bước ra khỏi mô hình gia đình trị, giao quyền điều hành cho thế hệ trẻ và thực hiện cuộc chuyển đổi số quyết liệt. Bà Ba Huân quan niệm rằng, nông nghiệp nếu không hiện đại hóa thì mãi chỉ là nông nghiệp thô.

Giờ đây, với hệ thống trang trại ứng dụng công nghệ cao trải dài từ Bắc vào Nam, Ba Huân chiếm 30% thị phần trứng và duy trì cơ nghiệp với triết lý đặt Tâm và chữ Tín lên đầu.