Doanh nghiệp nhỏ và vừa tìm vốn qua M&A

Thị trường M&A chuyển từ “nhiều” sang “chất”

Tại diễn đàn "Kinh tế Thủ đô lần thứ II - CEF 2026" ngày 27/8 tại Hà Nội, các chuyên gia cho rằng M&A đang mở ra một kênh quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam huy động nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo GS, TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội (HANOISME), yêu cầu tăng trưởng hai con số không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế vĩ mô mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, nâng cao năng suất, huy động nguồn lực xã hội và mở rộng không gian hợp tác cho doanh nghiệp Thủ đô.

Khó khăn lớn của nhiều SME hiện nay không chỉ nằm ở vốn mà còn ở khả năng tiếp cận đối tác chiến lược, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị, thị trường, hệ thống phân phối và các chuỗi cung ứng lớn. Nếu phát triển đơn lẻ, doanh nghiệp sẽ khó tạo ra bước nhảy về quy mô và năng lực cạnh tranh.

"Trong bối cảnh hiện nay, M&A cần được nhìn nhận tích cực hơn như một công cụ tái cấu trúc và tăng trưởng. Với SME, M&A không đồng nghĩa với việc mất đi doanh nghiệp mà có thể trở thành phương thức bổ sung vốn, tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường, hoàn thiện quản trị và nâng cao giá trị doanh nghiệp", ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Từ góc độ thị trường vốn, ông Phạm Văn Dũng - Giám đốc Trung tâm M&A và Tái cấu trúc, đại diện Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn Hà Nội (SHS) - cho biết tỷ lệ thâm nhập vốn của Việt Nam vẫn ở mức thấp dù nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao. Đây là một trong những yếu tố tạo dư địa để Việt Nam thu hút các dòng vốn trong tương lai.

Theo dự phóng từ một số quỹ đầu tư quốc tế được ông Dũng tổng hợp, dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam đến năm 2030 có thể lên tới 30 tỷ USD.

Tuy nhiên, xu hướng M&A đang cho thấy sự thay đổi đáng chú ý. Năm 2025, tổng giá trị giao dịch tăng từ 6,9 tỷ USD năm 2024 lên 8,7 tỷ USD, trong khi số lượng thương vụ lại có xu hướng giảm. Giá trị trung bình mỗi thương vụ vì vậy tăng hơn 50%.

“Thị trường M&A đang chuyển dịch từ nhiều thương vụ nhỏ sang ít thương vụ nhưng chất lượng hơn”, ông Dũng nhận định.

Không chỉ là câu chuyện vốn

SME hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp nhưng chưa đến 10% có thể tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng. Rào cản không chỉ nằm ở tài sản bảo đảm mà còn đến từ mô hình quản trị, pháp lý tài sản và chất lượng báo cáo tài chính. Những yếu tố này khiến ngân hàng và nhà đầu tư gặp khó khăn khi đánh giá rủi ro doanh nghiệp.

Đại diện SHS cho biết, doanh nghiệp có thể tìm kiếm các kênh vốn khác như thị trường chứng khoán, quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân, các tổ chức tài chính phát triển (DFI) hoặc nhà đầu tư chiến lược.

Ông Phạm Văn Dũng - Giám đốc Trung tâm M&A và Tái cấu trúc, đại diện Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn Hà Nội (SHS).

Giá trị mà M&A mang lại không chỉ nằm ở nguồn vốn. Nhà đầu tư có thể hỗ trợ doanh nghiệp về nhân sự chất lượng cao, công nghệ, mạng lưới phân phối, hệ sinh thái đối tác và hợp tác thương hiệu.

Nếu phát triển bằng nguồn lực nội tại, một doanh nghiệp có thể cần 5-7 năm để tăng gấp đôi quy mô. Khi có thêm vốn và nguồn lực từ nhà đầu tư, thời gian này trong một số trường hợp có thể được rút ngắn đáng kể.

M&A cũng đang có dư địa ở nhiều lĩnh vực, trong đó sản xuất, chế biến, chế tạo tiếp tục được các nhà đầu tư Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và châu Âu quan tâm. Nông nghiệp, logistics, công nghệ thông tin, y tế và giáo dục cũng là những lĩnh vực có tiềm năng thu hút dòng vốn.

Từ góc nhìn nhà đầu tư nước ngoài, bà Phi Thị Hoa - Trưởng Văn phòng đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội tại Nhật Bản, CEO Công ty One Value Vietnam - cho rằng doanh nghiệp không nên hiểu M&A đơn thuần là “bán mình” hay mất quyền sở hữu, mà cần nhìn rộng hơn như một cơ hội phát triển mới.

Bà Hoa cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt ra trong bối cảnh doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn về vốn, lãi suất và sức mua. Vì vậy, thu hút FDI, các nhà đầu tư nước ngoài góp vốn hoặc mua lại doanh nghiệp Việt Nam có thể trở thành một động lực quan trọng, giúp đưa thêm nguồn vốn quốc tế vào nền kinh tế.

Theo ông Dũng, một trong những sai lầm phổ biến là doanh nghiệp chỉ tìm đến M&A khi đã thực sự cần vốn. Khi doanh nghiệp ở thế cần vốn còn nhà đầu tư nắm giữ nguồn tiền, vị thế đàm phán sẽ bất lợi.

Doanh nghiệp cũng không nên tự thực hiện M&A mà thiếu sự tư vấn chuyên nghiệp. Đây là hoạt động không thường xuyên trong vòng đời doanh nghiệp, trong khi mỗi thương vụ có thể phát sinh nhiều vấn đề về định giá, pháp lý, tài chính và điều khoản giao dịch.

Với doanh nghiệp muốn tiếp cận nhà đầu tư Nhật Bản, bà Hoa nhấn mạnh trước hết phải coi trọng chữ tín và tính nhất quán của thông tin.

Doanh nghiệp Nhật Bản thường dành nhiều thời gian xây dựng quan hệ, tìm hiểu đối tác, thậm chí hợp tác thương mại trước khi tiến tới M&A. Vì vậy, quá trình ra quyết định có thể chậm hơn so với các nhà đầu tư từ một số thị trường khác.

“Doanh nghiệp Việt Nam cần bảo đảm thông tin cung cấp chính xác và nhất quán. Nếu một kế hoạch chưa chắc chắn, cần nói rõ đó là dự kiến thay vì cam kết chắc chắn”, bà Hoa khuyến nghị.

Doanh nghiệp Việt Nam cũng cần kiên nhẫn với quy trình ra quyết định của các tập đoàn Nhật Bản. Nếu doanh nghiệp Việt Nam thường quyết định theo mô hình “top-down”, các tập đoàn Nhật Bản có xu hướng ra quyết định theo mô hình “bottom-up”, với nhiều cấp tham gia trước khi đi đến quyết định cuối cùng.

Do đó, doanh nghiệp không nên vội cho rằng đối tác thiếu thiện chí chỉ vì quá trình đàm phán kéo dài, mà cần chủ động cung cấp đầy đủ thông tin và kiên trì xây dựng quan hệ.

Đặc biệt, tính minh bạch và tuân thủ pháp lý là những yếu tố cần được chuẩn hóa trước M&A. Các vấn đề liên quan đến bảo hiểm, thuế thu nhập doanh nghiệp, giao dịch liên kết… thường được nhà đầu tư Nhật Bản xem xét kỹ.

Muốn nâng cao khả năng thành công và đạt mức định giá tốt, doanh nghiệp cần chủ động rà soát, xử lý các vấn đề về pháp lý, tài chính và quản trị trước khi bước vào quá trình M&A.

Tại sự kiện, các diễn giả có chung nhận định, M&A không nên được xem là giải pháp tình thế khi doanh nghiệp thiếu vốn, mà cần được chuẩn bị như một chiến lược tăng trưởng dài hạn. Khi doanh nghiệp chủ động chuẩn hóa và tìm kiếm đối tác phù hợp, M&A có thể trở thành cầu nối đưa SME Việt Nam tiếp cận nguồn lực quốc tế, mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

"Điều quan trọng là doanh nghiệp phải chuẩn bị bài bản, từ pháp lý, tài chính, dữ liệu, tài sản trí tuệ đến chiến lược, trước khi bước vào quá trình hợp tác hoặc gọi vốn", TS Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.