Mô hình ‘bốn cùng’ để đưa nghiên cứu khoa học công nghệ ra thị trường

Phát biểu tại chương trình hưởng ứng Ngày khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5) và 51 năm thành lập Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với chủ đề “Khơi dậy và kết nối các nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo” ngày 29/5, ông Vũ Hồng Quân - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cho biết, Việt Nam hiện có lực lượng kỹ sư và nhà khoa học đủ năng lực tham gia các dự án nghiên cứu đạt tiêu chuẩn quốc tế. Nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Samsung hay Bosch đã xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) quy mô lớn với hàng nghìn kỹ sư tại Việt Nam.

Tuy vậy, không ít doanh nghiệp trong nước vẫn lựa chọn mua máy móc, nhập phần mềm hoặc thuê tư vấn nước ngoài khi cần đổi mới công nghệ.

Ông Vũ Hồng Quân gọi đây là tình trạng "chảy máu chất xám tại chỗ", khi nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu nằm ở Việt Nam nhưng giá trị thương mại lại thuộc về doanh nghiệp sản xuất nước ngoài.

Theo ông Quân, kết quả nghiên cứu chỉ tạo ra giá trị khi được thị trường đón nhận và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước. Điều đó đòi hỏi hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phải chuyển từ tư duy giới thiệu công nghệ sang giải quyết bài toán của thị trường.

Theo GS.TS Trần Hồng Thái - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đổi mới sáng tạo là kết quả của sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, nhà đầu tư, tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo cùng thế hệ trẻ.

GS.TS Trần Hồng Thái - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Trong đó, doanh nghiệp không nên chỉ là bên tiếp nhận công nghệ sau khi nghiên cứu hoàn tất mà cần tham gia ngay từ đầu thông qua mô hình "bốn cùng".

Theo mô hình này, doanh nghiệp cùng nhà khoa học xác định bài toán nghiên cứu từ nhu cầu thực tiễn của thị trường; cùng đầu tư nguồn lực; cùng tham gia thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ; đồng thời cùng chia sẻ lợi ích từ quá trình thương mại hóa.

Theo ông Thái, cách tiếp cận này giúp các đề tài nghiên cứu bám sát nhu cầu thực tiễn, đồng thời tăng khả năng ứng dụng và thương mại hóa sau khi hoàn thành.

Một yếu tố khác được các chuyên gia đánh giá là điều kiện quan trọng cho thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đó là quản trị tài sản trí tuệ.

TS Nguyễn Hữu Cẩn - quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia, cho rằng tài sản trí tuệ là cầu nối giữa nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp và dòng vốn đầu tư.

Nếu thiếu cơ chế bảo hộ và khai thác sở hữu trí tuệ, nhiều kết quả nghiên cứu sẽ chỉ dừng lại ở các công bố khoa học mà khó tạo ra giá trị kinh tế.

Theo ông, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần chuyển từ tư duy quản lý kết quả nghiên cứu sang quản trị tài sản trí tuệ ngay từ giai đoạn đầu. Một bằng sáng chế hay doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ dù có tiềm năng cũng khó phát triển nếu thiếu sự kết nối với doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường.

Khi doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm, kết quả nghiên cứu sẽ có nhiều cơ hội đi vào thực tiễn hơn. Đây cũng là điều kiện để khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế.