VCCI lo bỏ sót vướng mắc pháp lý của kinh tế tư nhân

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có ý kiến gửi Bộ Tài chính về dự thảo báo cáo chuyên đề kết quả tổng rà soát và các đề xuất xử lý văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) liên quan đến thực hiện chủ trương phát triển kinh tế tư nhân.

Theo VCCI, việc xây dựng báo cáo chuyên đề là cần thiết, giúp có góc nhìn tổng thể về hệ thống pháp luật liên quan đến phát triển kinh tế tư nhân, qua đó tháo gỡ các điểm nghẽn và tạo động lực cho doanh nghiệp.

Dự thảo đã khái quát các nhóm chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân cần được thể chế hóa, đồng thời tổng hợp số lượng lớn đề xuất xử lý VBQPPL của các cơ quan Trung ương và địa phương. Trong đó, nhiều đề xuất được đánh giá có ý nghĩa thiết thực như bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực thủy sản, hàng hải, đường thủy nội địa; quản lý theo rủi ro, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm và hải quan.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng phạm vi rà soát rất rộng, bao phủ phần lớn hệ thống pháp luật về kinh doanh, trong khi kết quả thể hiện trong dự thảo báo cáo chưa tương xứng và cần làm rõ thêm.

Theo dự thảo, các cơ quan Trung ương đề xuất xử lý 70 VBQPPL, địa phương đề xuất xử lý 37 VBQPPL. Có 10/23 cơ quan Trung ương và 24/34 tỉnh, thành phố không đề xuất xử lý văn bản nào. VCCI đề nghị làm rõ liệu điều này có đồng nghĩa với việc các VBQPPL thuộc phạm vi rà soát đã phản ánh đầy đủ, phù hợp với chính sách phát triển kinh tế tư nhân hay không.

VCCI nhận định cách rà soát hiện nay chủ yếu dựa vào đề xuất của các cơ quan quản lý từng lĩnh vực. Cách tiếp cận này có ưu điểm là bao quát các văn bản từ góc độ quản lý chuyên ngành, nhưng cũng có thể dẫn tới tình trạng bỏ sót vấn đề nếu cơ quan rà soát chưa nhận diện đầy đủ các quy định cần xử lý.

Do đó, VCCI đặt vấn đề Bộ Tài chính có tiến hành rà soát độc lập đối với chuyên đề này hay không.

"Luật Đầu tư 2026 đã bỏ nhiều ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, kéo theo yêu cầu bãi bỏ các văn bản quy định điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính liên quan. Tuy nhiên, nội dung này chưa được đề cập trong Dự thảo Báo cáo và các phụ lục. Tương tự, Luật Thương mại 2005 đã được ban hành hơn 20 năm, nhiều chế định có dấu hiệu lạc hậu nhưng cũng chưa được đề cập trong báo cáo", VCCI dẫn chứng.

Bên cạnh đó, VCCI cho rằng các phản ánh, kiến nghị về vướng mắc pháp luật của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng nhưng chưa được thể hiện trong dự thảo báo cáo.

Để hoạt động rà soát thực chất và bao quát hơn, VCCI đề nghị làm rõ những lĩnh vực không có kết quả rà soát là do không còn điểm vướng, đã thể chế hóa đầy đủ chủ trương phát triển kinh tế tư nhân hay vì lý do khác; sử dụng các phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp để đối chiếu, đánh giá đề xuất của cơ quan thực hiện việc rà soát; đồng thời tiến hành rà soát độc lập để làm cơ sở kiểm chứng.

Về kiểm soát chất lượng rà soát, VCCI lưu ý dự thảo đã chỉ ra một số chủ trương về phát triển kinh tế tư nhân chưa được thể chế hóa, như hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp tư nhân triển khai dự án xanh, tuần hoàn hay tăng cơ hội tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, Dự thảo chưa nêu hướng xử lý đối với những trường hợp này.

VCCI cũng đề nghị thống nhất cách thức xây dựng các đề xuất tại Phụ lục 02. Một số đề xuất đã cụ thể tới từng điều khoản, trong khi nhiều đề xuất mới dừng ở định hướng chung, khiến việc đánh giá tính hợp lý và phương án xử lý chưa rõ cơ sở.

Với đề xuất liên quan đến dịch vụ tư vấn du học, VCCI cho rằng khi lĩnh vực này không còn là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thì cần bỏ toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính liên quan, thay vì chỉ sửa đổi, bổ sung quy định.

Đối với đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự, VCCI nhìn nhận, việc xử lý nghiêm các hành vi phạm tội trong lĩnh vực kinh tế là cần thiết, nhưng việc mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cần được đánh giá toàn diện, nhất là trong bối cảnh Nghị quyết 68-NQ/TW đặt yêu cầu ưu tiên biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính khi xử lý các vi phạm trong lĩnh vực dân sự, kinh tế.

VCCI lưu ý các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể đối mặt với rủi ro pháp lý khi thực hiện các thủ tục về thuế, hóa đơn, chứng từ. Vì vậy, cần cân nhắc kỹ việc áp dụng chế tài hình sự hay hành chính đối với các trường hợp liên quan.