Xanh hóa cảng biển: Chìa khóa nâng sức cạnh tranh logistics Việt

Tại hội thảo trực tuyến “Cảng xanh Việt Nam 2026 lần 2”, ông Lê Minh Đạo - Phó Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, nhận định hệ thống cảng biển Việt Nam đang đứng trước áp lực rất lớn về giảm phát thải khí nhà kính.

Phát triển cảng biển xanh không chỉ xuất phát từ nhu cầu nội tại mà còn là yêu cầu từ thị trường quốc tế. Ông Huỳnh Văn Cường - Chủ tịch Hiệp hội Cảng biển Việt Nam (VPA) chỉ ra rằng nhiều hãng tàu lớn trên thế giới, đặc biệt là các hãng chạy tuyến châu Âu cũng yêu cầu các cảng Việt Nam phải đạt tiêu chí xanh như các cảng khác trên thế giới.

“Do đó việc chuyển đổi xanh này vừa là bắt buộc, vừa là định hướng sống còn trong thời gian tới của các cảng thành viên VPA”, ông Cường cho biết.

Ông Leo Van Druenen - Đại diện cấp cao của APM Terminals, Tập đoàn Maersk.

Nhiều tập đoàn lớn trên thế giới như APM Terminals (Tập đoàn Maersk) đã bắt đầu triển khai mô hình cảng biển phát thải thấp tại nhiều quốc gia. Bên cạnh đội tàu, hạ tầng cảng biển, hạ tầng logistics và nguồn năng lượng phục vụ khai thác cũng phải được chuyển đổi đồng bộ để đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế. Các giải pháp được áp dụng gồm điện hóa toàn bộ thiết bị tại cảng, đồng thời ứng dụng AI và dữ liệu nhằm tối ưu điều phối phương tiện, giảm ùn tắc và tiết kiệm năng lượng.

Bên cạnh đó, các cảng thế hệ mới hướng đến sử dụng hoàn toàn năng lượng tái tạo kết hợp hệ thống lưu trữ điện, giúp duy trì hoạt động ổn định và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Mô hình cảng biển xanh đã được đưa vào vận hành thực tế tại châu Âu, Bắc Mỹ và Nam Mỹ. Đối với thị trường Việt Nam, các nhà đầu tư quốc tế dự kiến sẽ đưa những bến cảng thông minh đầu tiên vào hoạt động trong giai đoạn 2028-2029.

Tuy nhiên, ông Leo Van Druenen - Đại diện cấp cao của APM Terminals cho rằng, quá trình xanh hóa vận tải biển không thể chỉ dựa vào nỗ lực của doanh nghiệp khai thác cảng hay hãng tàu.Theo ông Leo Van Druenen, điều kiện tiên quyết để xanh hóa cảng biển là nâng cấp hạ tầng điện quốc gia nhằm đáp ứng nhu cầu điện hóa hoạt động khai thác cảng và logistics.

Bên cạnh hạ tầng, doanh nghiệp cũng cần các cơ chế tài chính hỗ trợ như ưu đãi thuế, tín dụng xanh và nguồn vốn lãi suất thấp nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu. Đồng thời, khung pháp lý cần đồng bộ, có tính dự báo và minh bạch hơn với các tiêu chuẩn xanh được tích hợp vào quy hoạch, cấp phép và hồ sơ đấu thầu các dự án cảng biển, tạo cơ sở để nhà đầu tư yên tâm triển khai các dự án dài hạn.

Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi xanh trong cảng biển không chỉ giúp giảm phát thải mà còn nâng cao hiệu quả khai thác, giảm chi phí vận hành và tăng sức cạnh tranh của chuỗi logistics. Nếu xây dựng được hệ sinh thái đồng bộ từ hạ tầng năng lượng, công nghệ đến chính sách, Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm logistics xanh của khu vực và điểm đến quan trọng trong chuỗi cung ứng hàng hải toàn cầu.