Cần chiến lược tín dụng mới cho kỷ nguyên nông nghiệp xanh

Hiện nay, tín dụng nông nghiệp chiếm khoảng 23–25% tổng dư nợ nền kinh tế, tương đương hơn 4 triệu tỷ đồng vào cuối năm 2025. Tín dụng xanh đạt khoảng 850.000 tỷ đồng, trong đó hơn 30% thuộc lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. Tuy nhiên, phần lớn các khoản vay vẫn phụ thuộc vào tài sản đảm bảo, chiếm trên 70%, trong khi mô hình cấp vốn còn mang tính truyền thống, chưa dựa trên dòng tiền và dữ liệu.

Bên cạnh đó, việc triển khai tín dụng xanh còn thiếu đồng bộ giữa các ngân hàng; tiêu chuẩn xanh chưa thống nhất, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi tiếp cận vốn. Hạ tầng dữ liệu còn rời rạc, chuyển đổi số trong nông nghiệp chưa theo kịp yêu cầu, trong khi năng lực quản trị của doanh nghiệp, hợp tác xã và kỹ năng số của nông dân còn hạn chế.

Từ thực trạng này, ông Nguyễn Phong Huy - Giám đốc điều hành Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi nhấn mạnh cần tái thiết hệ sinh thái tín dụng nông nghiệp theo ba trụ cột: dòng vốn, dữ liệu công nghệ và liên kết thể chế. Trong đó, chuyển từ cấp vốn đơn lẻ sang cấp vốn theo chuỗi giá trị là hướng đi quan trọng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chuyên gia đề xuất 9 giải pháp chiến lược cho tín dụng nông nghiệp xanh và nông nghiệp số:

Thứ nhất, phát triển tín dụng thông minh dựa trên dòng tiền và dữ liệu. Đây là sự chuyển đổi căn bản từ tư duy thẩm định truyền thống sang mô hình cấp tín dụng dựa trên khả năng tạo dòng tiền và dữ liệu minh bạch của khách hàng.

Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số quốc gia cho nông nghiệp và môi trường. Hệ thống này cần tích hợp dữ liệu sản xuất, môi trường, truy xuất nguồn gốc và kết nối với các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng, tạo nền tảng “big data” phục vụ tín dụng số và tín dụng xanh.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực thông qua phổ cập kỹ năng số và nông nghiệp xanh. Việc triển khai các chương trình đào tạo bài bản, mang tính “bình dân học vụ” sẽ giúp nông dân, hợp tác xã và chính quyền địa phương nâng cao năng lực, từ đó chủ động tham gia hệ sinh thái số và tiếp cận tín dụng.

Thứ tư, hình thành các quỹ chuyển đổi xanh và quỹ chuyển đổi số. Các quỹ này có thể được ủy thác qua ngân hàng thương mại để triển khai, đóng vai trò “vốn mồi” thúc đẩy chuyển đổi trong doanh nghiệp và khu vực nông thôn.

Thứ năm, tái cấu trúc sản xuất nông nghiệp theo hướng tích tụ đất đai. Phát triển các vùng sản xuất quy mô lớn, cánh đồng mẫu lớn sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư, giảm rủi ro và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tổ chức tín dụng giải ngân.

Thứ sáu, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị với tư duy toàn cầu. Không chỉ dừng ở liên kết trong nước, chuỗi nông nghiệp cần được định vị ở quy mô quốc tế, qua đó nâng cao vai trò của Việt Nam trong đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu.

Thứ bảy, chuyển đổi vai trò của ngân hàng thành đối tác chiến lược. Các ngân hàng không chỉ dừng ở cung cấp vốn mà cần tham gia sâu vào quản trị, tư vấn chiến lược, xúc tiến thương mại, đồng hành cùng doanh nghiệp và hợp tác xã, qua đó nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

Thứ tám, huy động nguồn lực quốc tế cho tín dụng xanh. Việt Nam cần chủ động xây dựng năng lực tiếp nhận và quản trị để đáp ứng các tiêu chuẩn cao của các tổ chức tài chính quốc tế, từ đó thu hút dòng vốn lớn cho phát triển bền vững.

Thứ chín, phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước trong hoàn thiện thể chế và chính sách. Theo đó, cần xây dựng khung tiêu chuẩn tín dụng xanh thống nhất nhưng linh hoạt để các ngân hàng áp dụng; đồng thời triển khai các cơ chế hỗ trợ như tái cấp vốn, ưu đãi lãi suất, ưu tiên room tín dụng cho các tổ chức tín dụng tích cực tham gia.

Bên cạnh đó, các ngân hàng thương mại cần xây dựng bộ tiêu chí xanh phù hợp, áp dụng các cơ chế ưu đãi tín dụng; doanh nghiệp đầu ngành đóng vai trò dẫn dắt chuỗi, chia sẻ rủi ro; trong khi hợp tác xã và nông dân cần nâng cao năng lực thực thi và tuân thủ các tiêu chuẩn.

Theo Giám đốc điều hành Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái tín dụng nông nghiệp hiện đại, tạo động lực để nông nghiệp Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số và xanh.

"Tín dụng không chỉ là dòng vốn mà là công cụ kiến tạo tương lai. Khi tín dụng, con người và thể chế hội tụ, nông nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ là trụ đỡ của nền kinh tế mà sẽ vươn mình trở thành một trụ cột toàn cầu", chuyên gia nhấn mạnh.