Đưa hộ kinh doanh từ vùng xám sang vùng sáng bằng chính sách thuận lợi

Chính sách đang được điều chỉnh theo hướng thuận lợi hơn cho hộ kinh doanh.

Tại hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” ngày 21/8 tại Hà Nội, ông Bùi Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể của Bộ Tài chính nhấn mạnh, hộ kinh doanh (HKD) là lực lượng đông đảo, linh hoạt và có khả năng thích nghi cao, với hơn 5 triệu hộ, trong đó gần 3 triệu hộ có phát sinh quan hệ thuế. Đây cũng là lực lượng tạo việc làm, sinh kế và đóng vai trò như một “tấm lưới an sinh” quan trọng của nền kinh tế.

Tuy nhiên, khu vực này cũng dễ tổn thương trước thay đổi chính sách. Vì vậy, chính sách đối với HKD cần được tính toán thận trọng, tạo không gian để họ phát triển nhưng đồng thời bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch.

Chia sẻ về khó khăn của HKD, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI, Trưởng Ban Pháp chế cho rằng, HKD đang đối mặt nhiều rào cản khi sức mua giảm, trong khi sự cạnh tranh từ các kênh phân phối hiện đại, thương mại điện tử và hàng nhập khẩu ngày càng lớn. Khảo sát của VCCI tháng 4/2026 với hơn 1.000 HKD tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy 81,5% hộ bị giảm doanh thu. Có 33% dự kiến thu hẹp quy mô, trong khi chỉ 1,8% có ý định mở rộng.

Khó khăn đến từ cả thị trường và những thay đổi trong chính sách quản lý. Việc bỏ thuế khoán, triển khai hóa đơn điện tử và hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền của các hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng giúp hoạt động kinh doanh minh bạch hơn nhưng cũng tạo áp lực với những hộ vốn hoạt động theo phương thức truyền thống.

Trong bối cảnh này, theo Phó Tổng Thư ký VCCI, các phản ứng chính sách gần đây đang theo hướng thuận lợi hơn cho HKD. Một thay đổi đáng chú ý là ngưỡng doanh thu không chịu thuế được nâng lên 1 tỷ đồng.

Ngoài ra, Chính phủ đang trình Quốc hội chính sách giảm 30% thuế thu nhập cá nhân đối với HKD có doanh thu dưới 10 tỷ đồng. HKD có mức doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm có thể lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản theo tỷ lệ % trên doanh thu.

“Việc đề xuất nới ngưỡng áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản là một chính sách đáng chú ý. Chính sách này dự kiến áp dụng trong hai năm 2026-2027 theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp. Đây là chính sách đột phá, giúp luật mang lại lợi ích thực tế thay vì trở thành ‘luật trên giấy’ như trước”, ông Tuấn nói.

Định hướng thời gian tới là đưa HKD và doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển theo hướng công khai, minh bạch, tạo điều kiện để những hộ tuân thủ pháp luật tiếp cận thuận lợi hơn với chính sách hỗ trợ.

Cần giảm áp lực khi chuyển đổi

Theo bà Cao Thị Thanh Lan - Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính), việc nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh lên 1 tỷ đồng từ năm 2026 nhằm hài hòa mục tiêu hỗ trợ người nộp thuế và bảo đảm nguồn thu.

Theo số liệu của cơ quan thuế, 96,23% số hộ, cá nhân kinh doanh đang nộp thuế có doanh thu dưới 1 tỷ đồng. Khi ngưỡng miễn thuế được nâng lên, vấn đề đặt ra là thiết kế phương thức nộp thuế đơn giản, thuận lợi, đồng thời có chính sách hỗ trợ để giảm áp lực do chi phí tăng và doanh thu giảm.

Cơ quan hoạch định chính sách sẽ tiếp tục lắng nghe phản hồi của hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ để hoàn thiện chính sách thuế, bảo đảm môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và phù hợp thực tế.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thu Hà - Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, đề xuất nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập, đồng thời miễn trách nhiệm xuất hóa đơn đối với giao dịch trên sàn thương mại điện tử trong trường hợp nền tảng đã khấu trừ, nộp thay thuế và chuyển thông tin bán hàng cho cơ quan thuế.

Bà cũng đề xuất miễn xử phạt vi phạm về hóa đơn, khai thuế trong hai năm đầu đối với hộ chuyển từ thuế khoán sang kê khai, nhưng vẫn truy thu đầy đủ số thuế và tiền chậm nộp.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Bùi Anh Tuấn cho rằng vấn đề lớn hiện nay không còn nằm ở ngưỡng nộp thuế mà ở chi phí và nỗi lo tuân thủ, như hóa đơn, chứng từ, kế toán. Việc mở rộng phương pháp tính thuế theo doanh thu sẽ giúp HKD giảm đáng kể những yêu cầu này.

“Chúng ta chỉ lo bán phở, bán thật nhiều phở và bán bao nhiêu bát thì ghi vào, không phải lo mua bao nhiêu gà, bao nhiêu xương, chi phí điện bao nhiêu”, ông Tuấn ví dụ.

Để đưa HKD từ “vùng xám” sang “vùng sáng”, cần số hóa, minh bạch dòng tiền và dữ liệu, đồng thời tìm được điểm cân bằng giữa hỗ trợ, khuyến khích phát triển với yêu cầu quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, cần cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng của HKD, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm và tăng cường cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền và phương án kinh doanh.

Ở góc độ HKD, ông Phạm Anh Quyết đánh giá, đề xuất giảm 30% thuế là hỗ trợ thiết thực trong bối cảnh HKD phải thích ứng với nhiều quy định mới về hàng hóa, hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng, thuế và kế toán.

Tuy vậy, ông Quyết đề nghị có lộ trình phù hợp đối với những chính sách mới, chẳng hạn quy định liên quan đến trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Theo ông Quyết, HKD cần khoảng 18 - 24 tháng để làm quen, điều chỉnh hoạt động trước khi quy định được áp dụng đầy đủ.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng thuốc lá là ngành hàng đặc thù, việc hạn chế quảng bá trên các nền tảng truyền thông là hợp lý. Tuy nhiên, nếu cấm cả việc trưng bày tại điểm bán sẽ tạo thêm thách thức cho HKD trong quá trình tiếp cận và phục vụ khách hàng.

“Môi trường hoạt động của HKD đang chuyển từ "vùng xám" sang "vùng sáng", nhưng quá trình này cần đi cùng các chính sách thuận lợi, đơn giản và phù hợp với nhu cầu thực tế. Mục tiêu là tạo lập môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch để khu vực HKD phát triển”, Phó Tổng Thư ký VCCI nhấn mạnh.