Nâng cao nhận thức doanh nghiệp về kinh doanh có trách nhiệm

Khi trách nhiệm trở thành yêu cầu kinh doanh

Kinh doanh có trách nhiệm đang dần chuyển từ yêu cầu mang tính tự nguyện thành một nội dung ngày càng quan trọng trong quản trị doanh nghiệp. Với doanh nghiệp Việt Nam, yêu cầu này không chỉ đến từ chính sách trong nước mà còn từ các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thông tin tại Hội nghị Tập huấn chính sách, pháp luật về thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực Khoa học và Công nghệ năm 2026 ngày 20/8, bà Nguyễn Thị Thu Trang - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy RBP. Quyết định 843/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm giai đoạn 2023-2027 hướng tới hoàn thiện chính sách, nâng cao nhận thức, năng lực thực thi và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, bền vững.

Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, yêu cầu này càng có ý nghĩa trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của phát triển. Vì vậy, cùng với thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cần chú trọng tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, quản trị minh bạch và trách nhiệm đối với xã hội, môi trường, qua đó bảo đảm đổi mới sáng tạo gắn với phát triển bền vững.

Cùng với đó, các chính sách về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn đang thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn tới các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Trong đó, yếu tố môi trường ngày càng gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông qua các yêu cầu về giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển thị trường carbon. Ở khía cạnh xã hội, các quy định về lao động, bảo hiểm xã hội, quyền lợi người lao động đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải bảo đảm quyền lợi người lao động trong quá trình vận hành. Với quản trị, yêu cầu minh bạch thông tin, quản trị dữ liệu và kiểm soát rủi ro ngày càng trở nên quan trọng.

Những thay đổi này cho thấy RBP không nên được xem là một chương trình riêng lẻ do doanh nghiệp thực hiện khi có điều kiện, mà cần được tích hợp vào hệ thống quản trị.

Bên cạnh yêu cầu trong nước, các hiệp định thương mại thế hệ mới như EVFTA, CPTPP khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các nguyên tắc về trách nhiệm xã hội liên quan tới lao động, môi trường và phát triển bền vững. Trong khi đó, nhiều thị trường lớn ngày càng yêu cầu doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện lao động, tác động môi trường và khả năng kiểm soát rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tại châu Âu, các quy định về báo cáo phát triển bền vững và thẩm định chuỗi cung ứng tạo sức ép không chỉ đối với doanh nghiệp trong khu vực mà cả những nhà cung cấp bên ngoài EU.

Cùng với đó, các bộ tiêu chuẩn quốc tế như ISO 26000, ESG, Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu GRI và Hiệp ước Toàn cầu Liên hợp quốc (UNGC) với 10 nguyên tắc cốt lõi cung cấp những khung tham chiếu để doanh nghiệp đánh giá việc thực hiện trách nhiệm xã hội, môi trường và quản trị.

Vì vậy, với doanh nghiệp xuất khẩu, việc đáp ứng yêu cầu RBP ngày càng được xem như một tấm "hộ chiếu" để bước vào những thị trường và chuỗi cung ứng có tiêu chuẩn cao.

Bắt đầu từ những bước đi nhỏ

Kinh doanh có trách nhiệm không nhất thiết đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi toàn bộ hệ thống ngay lập tức. Một cách tiếp cận phù hợp là triển khai từng phần, ưu tiên những lĩnh vực có tác động lớn đến hoạt động kinh doanh.

Theo TS Nguyễn Tiến Đạt - Giảng viên Khoa Luật Kinh tế, Học viện Chính sách và Phát triển, Bộ Tài chính, trước hết, người đứng đầu cần thay đổi nhận thức, chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển và kiên quyết không đánh đổi môi trường, tài nguyên, an sinh xã hội lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

“Chúng ta phải chuyển đổi tư duy, từ chỗ 'có muốn làm không' sang 'làm thế nào và trong bao lâu'", ông Đạt nói.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần sử dụng các bộ câu hỏi khảo sát nhanh để tự đo lường thực trạng và định vị khoảng cách trong thực hành RBP của doanh nghiệp so với chuẩn mực pháp lý.

Thực hành RBP có thể bắt đầu từ những việc nhỏ. Theo ông Đạt, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ việc số hóa tài liệu, văn phòng không giấy tờ để tiết kiệm điện, nước, văn phòng phẩm. Khoản chi phí từ việc tiết kiệm tài nguyên này có thể là nguồn lực tái đầu tư cho các giải pháp xanh tiếp theo.

Một bước quan trọng khác là minh bạch hóa thông tin sản phẩm. Việc chủ động số hóa dữ liệu, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm đầu ra, giúp doanh nghiệp chứng minh những cam kết về RBP thay vì chỉ công bố trên giấy.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng nên xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh nội bộ, cho phép người lao động và đối tác báo cáo các hành vi vi phạm hoặc không phù hợp về chuẩn mực đạo đức. Khi thông tin được tiếp nhận sớm, doanh nghiệp có thể xử lý vấn đề trước khi phát sinh thành khủng hoảng.

Kinh doanh có trách nhiệm vì thế không bắt đầu từ một khẩu hiệu hay một chương trình thiện nguyện, mà từ cách doanh nghiệp đưa các nguyên tắc về con người, môi trường và minh bạch vào từng quyết định. Khi được thực hiện đúng cách, RBP không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý và đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn có thể trở thành một động lực tăng trưởng, tạo dựng niềm tin với người lao động, khách hàng và đối tác trong dài hạn.