Khai mở kinh tế tầm thấp, đón cơ hội tỷ đô

Thời điểm vàng để khai mở kinh tế tầm thấp

Kinh tế tầm thấp hay kinh tế không gian tầm thấp chỉ các hoạt động khai thác không gian bay thấp (thường ở độ cao dưới 1.000m) gắn với việc ứng dụng máy bay không người lái (drone), máy bay cỡ nhỏ, trực thăng và các hệ thống công nghệ điều khiển, quản lý không lưu tầm thấp. Không chỉ là hoạt động bay đơn lẻ, đây còn là một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, bao gồm thiết bị, hạ tầng, dịch vụ và các ứng dụng phục vụ sản xuất, đời sống.

Trong Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 vừa công bố, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) dành một chuyên đề riêng phân tích về kinh tế tầm thấp - lĩnh vực được xem là "biên giới tăng trưởng" mới của nền kinh tế.

Theo VCCI, trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số và tái cơ cấu nền kinh tế, kinh tế tầm thấp đang trở thành chủ đề chính sách có ý nghĩa chiến lược đối với Việt Nam. Đây là không gian hoạt động dưới độ cao 1.000 mét và có thể mở rộng đến dưới 5.000 mét tùy theo yêu cầu quản lý và thực tiễn phát triển.

Nếu trước đây không gian này chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ quốc phòng, an ninh và quản lý hàng không, thì nay đang được tái định nghĩa như một không gian kinh tế mới, nơi các công nghệ máy bay không người lái (UAV), phương tiện bay tiên tiến, mạng lưới thông tin - định vị - giám sát tầm thấp cùng hạ tầng số và hạ tầng vật lý có thể hình thành các chuỗi giá trị hoàn toàn mới.

Các diễn đàn quốc tế về kinh tế tầm thấp tổ chức tại Hà Nội từ năm 2025 cho thấy Việt Nam đang sở hữu "thời điểm vàng" để khai mở lĩnh vực này. Theo đánh giá, nếu có chiến lược thể chế phù hợp, kinh tế tầm thấp có thể đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD và tạo ra khoảng 1 triệu việc làm vào năm 2035.

Không chỉ phục vụ các lĩnh vực như nông nghiệp chính xác, logistics thương mại điện tử, đô thị thông minh, cứu hộ cứu nạn hay quốc phòng - an ninh, kinh tế tầm thấp còn mở ra cơ hội phát triển cho các ngành công nghệ cao, dịch vụ dữ liệu, an ninh mạng và bảo hiểm chuyên biệt.

Mở hành lang pháp lý cho thị trường 10 tỷ USD

Từ kinh nghiệm quốc tế, VCCI cho rằng kinh tế tầm thấp cần được nhìn nhận như một chủ đề chính sách công độc lập, đòi hỏi khung thể chế riêng thay vì chỉ điều chỉnh thông qua các sửa đổi rời rạc trong pháp luật hàng không, viễn thông hay quốc phòng.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, khung pháp luật hiện hành mới chỉ bước đầu đề cập đến quản lý tàu bay không người lái và một số hoạt động bay tầm thấp thông qua Nghị định 288/2025/NĐ-CP. Dù nghị định này đã tạo ra khuôn khổ quản lý tương đối toàn diện về đăng ký, cấp phép, huấn luyện và giám sát hoạt động bay, trọng tâm vẫn là bảo đảm an ninh, an toàn và trật tự xã hội.

Hệ thống pháp luật liên quan đến kinh tế tầm thấp hiện còn phân tán trong nhiều lĩnh vực như hàng không dân dụng, quốc phòng, viễn thông, an ninh mạng, đất đai, xây dựng, đầu tư và khoa học công nghệ.

Nhiều hoạt động quan trọng như xây dựng bãi cất hạ cánh cho phương tiện bay tầm thấp, trung tâm điều hành bay hay triển khai hệ thống quản lý không lưu tầm thấp (UTM) hiện vẫn thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và hướng dẫn cụ thể. Các dự án thử nghiệm UAV, UAM trong nông nghiệp, logistics hay đô thị thông minh cũng đang phải xin nhiều loại giấy phép khác nhau, làm gia tăng chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Việt Nam hiện chưa có một văn bản pháp lý ở tầm luật hoặc nghị quyết của Quốc hội xác định kinh tế tầm thấp là một lĩnh vực chính sách độc lập. Tư duy quản lý vẫn chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát phương tiện bay, trong khi phát triển kinh tế tầm thấp đòi hỏi quy hoạch và quản trị cả một không gian kinh tế mới, bao gồm quyền tiếp cận không gian, bảo hiểm, quyền riêng tư, quản trị dữ liệu và cơ chế phân bổ lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.

VCCI nhìn nhận, kinh tế tầm thấp mở ra cơ hội lớn cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, từ sản xuất thiết bị, phát triển phần mềm, cung cấp dịch vụ đến khai thác dữ liệu. Đối với các doanh nghiệp công nghệ lớn, đây là cơ hội phát huy lợi thế về trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây và an ninh mạng. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, lĩnh vực này mở ra cơ hội tham gia các mắt xích như vận hành, bảo trì, đào tạo, logistics chặng cuối hay dịch vụ nông nghiệp chính xác.

Tuy nhiên, sự thiếu vắng một hành lang pháp lý rõ ràng đang khiến nhiều doanh nghiệp phải hoạt động trong trạng thái "pháp lý xám", phụ thuộc vào sự chấp thuận riêng lẻ của nhiều cơ quan quản lý, từ đó làm gia tăng rủi ro đầu tư và hạn chế khả năng mở rộng quy mô.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng của lĩnh vực này, VCCI kiến nghị đưa kinh tế tầm thấp vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội và Chính phủ, hướng tới ban hành một đạo luật khung hoặc nghị quyết thí điểm chuyên biệt. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế sandbox quốc gia cho phép thử nghiệm các mô hình kinh doanh và công nghệ mới tại một số địa phương trọng điểm như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực biên giới.

Bên cạnh đó, VCCI đề xuất hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế chia sẻ dữ liệu, bảo hiểm trách nhiệm dân sự, an ninh mạng; phát triển các mô hình hợp tác công - tư cho hạ tầng tầm thấp; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu quốc phòng, an ninh và bảo vệ dữ liệu.

Theo VCCI, nếu được định hướng bằng một khung thể chế phù hợp, kinh tế tầm thấp hoàn toàn có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới.