Phát huy vai trò doanh nghiệp lớn trong phát triển không gian số

Trong kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam, không gian phát triển không còn được hiểu đơn thuần là phạm vi địa lý hay địa giới hành chính mà phải được mở rộng sang không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ... Trong đó, không gian số được giới chuyên gia đánh giá có nhiều dư địa phát triển nếu phát huy hết vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn.

Ông Đinh Đức Thụ - Phó Tổng giám đốc VNPT VinaPhone cho rằng, chuyển đổi số toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ và mở ra dư địa phát triển rất lớn cho các dịch vụ số. Năm 2026, chi tiêu cho trí tuệ nhân tạo (AI) trên thế giới dự kiến đạt khoảng 2.520 tỷ USD và có thể tăng lên 3.300 tỷ USD vào năm 2027. Thị trường điện toán đám mây (Cloud) duy trì tốc độ tăng trưởng kép khoảng 20,65%, trong khi thuê bao 5G toàn cầu được dự báo đạt 5,6 tỷ thuê bao, tương đương khoảng 60% tổng thuê bao di động.

Tại Việt Nam, cùng với việc triển khai các chủ trương lớn về chuyển đổi số như Nghị quyết 57, nhu cầu sử dụng dịch vụ số đang tăng nhanh ở hầu hết các phân khúc. Đối với cá nhân, các dịch vụ AI, học trực tuyến, giải trí, tài chính số, y tế số và dịch vụ công trực tuyến ngày càng phổ biến. Với hộ gia đình, nhu cầu tập trung vào các giải pháp nhà thông minh, camera thông minh, chăm sóc trẻ em, người cao tuổi và quản lý tài sản.

Ở nhóm hộ kinh doanh, nhu cầu chuyển đổi số chủ yếu xoay quanh các giải pháp quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, kê khai thuế, chữ ký số, marketing số và trợ lý bán hàng ứng dụng AI. Trong khi đó, doanh nghiệp đang chuyển từ ứng dụng các phần mềm quản trị đơn lẻ sang chuyển đổi số toàn diện dựa trên dữ liệu, AI, Internet vạn vật (IoT) và điện toán đám mây.

Theo ông Thụ, doanh nghiệp lớn có vai trò quan trọng trong sự phát triển của không gian số của Việt Nam. Các doanh nghiệp này vừa là khách hàng sử dụng công nghệ quy mô lớn, vừa là nhà cung cấp dịch vụ số, từ đó tạo ra cú huých mạnh mẽ cho sự phát triển.

Về năng lực đầu tư, tổng mức đầu tư dự kiến năm 2024 của 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước đạt 160.000 tỷ đồng, với xu hướng tập trung ngày càng lớn vào khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS).

Về mặt chính sách, Quyết định 1121 của Chính phủ khuyến khích các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân ưu tiên sử dụng dịch vụ Cloud trong nước nhằm tạo ra tệp "khách hàng mở đường". Điển hình như Petrovietnam đã ban hành nghị quyết riêng về đột phá KHCN và CĐS, đặt mục tiêu đưa công ty mẹ đạt mức 5 – mức "dẫn dắt" về chuyển đổi số vào năm 2030.

Bên cạnh vai trò tiêu dùng, nhiều doanh nghiệp công nghệ và viễn thông lớn hiện nay đã đủ năng lực để đầu tư vào hạ tầng và công nghệ nền tảng, tạo chuẩn mực và hệ sinh thái dùng chung cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn thiếu nguồn lực.

Những nỗ lực này đã mang lại kết quả cụ thể với doanh thu hợp nhất của nhiều tập đoàn tăng trưởng 2 chữ số liên tiếp trong nhiều năm; đặc biệt các mảng mới như logistics, thương mại điện tử, tư vấn giải pháp số đạt mức tăng trưởng trên 30%. Về hạ tầng, Việt Nam đã khởi công nhiều trung tâm dữ liệu quy mô lớn, các trung tâm R&D công nghệ cao và đưa vào khai thác thiết bị 5G "Make in Vietnam" tự nghiên cứu sản xuất.

Đặc biệt, một số doanh nghiệp trong nước đã lần đầu xuất khẩu được công nghệ lõi như chip bán dẫn thương mại ra thị trường quốc tế. Để đồng hành cùng doanh nghiệp, Luật Công nghiệp công nghệ số và Thông tư 31/2025 dự kiến xác định 10 nhóm sản phẩm công nghệ số trọng điểm, đồng thời áp dụng các chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt ở mức cao nhất cho các dự án quy mô lớn.

Ông Thụ cho rằng, trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp lớn cần đầu tư mạnh hơn vào hạ tầng số, công nghệ mới và các nền tảng dịch vụ để tạo động lực phát triển thị trường.

Để thúc đẩy không gian số, Phó Tổng giám đốc VNPT VinaPhone đề xuất Nhà nước tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm cụ thể hóa các chủ trương về chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Xây dựng chuẩn dữ liệu mở để tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý. Đồng thời, cần phát triển cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), lựa chọn các lĩnh vực ưu tiên và giao cho những doanh nghiệp có đủ năng lực về tài chính, công nghệ và thị trường triển khai thí điểm.

Ở góc độ doanh nghiệp, các doanh nghiệp lớn cần đóng vai trò dẫn dắt thị trường, giúp người dân và doanh nghiệp làm quen với các dịch vụ số mới. Do có lợi thế về nguồn lực và khả năng đầu tư dài hạn, doanh nghiệp lớn phù hợp để phổ cập các dịch vụ số thông qua những mô hình kinh doanh mới như Freemium, cho phép người dùng trải nghiệm miễn phí một phần dịch vụ trước khi chuyển sang sử dụng trả phí.

Ngoài ra, doanh nghiệp lớn cần đẩy nhanh xây dựng các nền tảng số quốc gia, phát triển hệ sinh thái dịch vụ số cho cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp, giáo dục và y tế; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong quá trình chuyển đổi số.

Ông Thụ đặc biệt nhấn mạnh việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp lớn với các startup. Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp sở hữu ý tưởng và công nghệ tốt nhưng còn hạn chế về kênh phân phối, kinh nghiệm quản trị và khả năng tiếp cận thị trường. Trong khi đó, doanh nghiệp lớn có lợi thế về hạ tầng công nghệ, hệ thống khách hàng và mạng lưới phân phối.

"Kết nối doanh nghiệp lớn với startup không chỉ giúp thương mại hóa các ý tưởng công nghệ mà còn tạo động lực hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và mở rộng không gian số mới của Việt Nam", ông Thụ nhìn nhận.

Theo lãnh đạo VNPT VinaPhone, để mở rộng không gian số trong giai đoạn tới cần phát huy đồng thời vai trò của ba trụ cột gồm Nhà nước - doanh nghiệp lớn - cộng đồng khởi nghiệp. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và phát triển hạ tầng; doanh nghiệp lớn dẫn dắt thị trường, xây dựng nền tảng và cung cấp dịch vụ; còn cộng đồng startup sẽ là lực lượng tạo ra các sản phẩm, dịch vụ đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy nền kinh tế số phát triển bền vững.