Đừng biến thực hành ESG thành 'thủ tục hành chính'

Tấm vé bắt buộc để bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Khi bàn về lý do khiến các doanh nghiệp SME phải đầu tư vào ESG (viết tắt của Environmental (Môi trường), Social (Xã hội) và Governance (Quản trị)) tại chương trình:“Triển khai xây dựng Sổ tay Hướng dẫn Thực hành Báo cáo Phát triển bền vững cho SME” do Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) và Công ty Kiểm toán KPMG tổ chức, chuyên gia Nguyễn Viết Thịnh - Tổng Giám đốc CGS Việt Nam; Thành viên Hội đồng bình chọn Báo cáo Phát triển bền vững VLCA, khẳng định, khách hàng chính là động lực lớn nhất để SME thay đổi.

“Động lực lớn nhất doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư vào lập báo cáo phát triển bền vững đó là theo yêu cầu khách hàng, theo yêu cầu của chuỗi cung ứng”, ông Thịnh khẳng định.

Đồng tình với nhận định này, TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), Ủy viên Hội đồng quốc gia về phát triển bền vững, cũng nhấn mạnh rằng thực hành ESG chính là "tấm vé" để tham gia vào chuỗi cung ứng, là điều kiện tiên quyết để duy trì, mở rộng thị trường và tồn tại.

Thực tế này được minh chứng rõ nét qua chia sẻ của bà Lê Thị Hồng Nhi - Phó Tổng Giám đốc Truyền thông, Đối ngoại & Phát triển Bền vững, Unilever Việt Nam - tập đoàn hiện đang có hệ sinh thái khoảng 500 nhà cung cấp trực tiếp tại Việt Nam. Bà Nhi cho biết, để trở thành đối tác của Unilever, các SME phải đáp ứng "Chính sách đối tác có trách nhiệm". Theo đó, SME trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt về ba trụ cột cốt lõi: Đạo đức kinh doanh (tuân thủ pháp luật, bảo mật thông tin); Quyền con người (trả lương công bằng, không sử dụng lao động trẻ em, không phân biệt đối xử); và Môi trường (giảm phát thải, quản lý rác thải, bảo vệ đa dạng sinh học). Đối với các doanh nghiệp lớn, việc áp dụng ESG cho chuỗi cung ứng không phải là một lựa chọn, mà là yêu cầu tuân thủ khắt khe từ thị trường toàn cầu, đặc biệt là thị trường châu Âu.

Chìa khóa mở kho "vốn xanh" từ hệ thống ngân hàng

Bên cạnh áp lực từ đối tác mua hàng, khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi là động lực to lớn thứ hai. Theo bà Trương Hạnh Linh - Thành viên Điều hành, Trưởng Dịch vụ Tư vấn Quản trị Rủi ro & Trưởng Dịch vụ Tư vấn Phát triển Bền vững (ESG), của công ty kiểm toán thuộc nhóm Big4, KPMG, minh bạch thông tin ESG giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn với chi phí và lãi suất thấp hơn.

Xác nhận thông tin này, bà Nguyễn Thị Thu Hà - Phó Trưởng ban chỉ đạo ESG của ngân hàng Agribank cho biết, năm 2026, nguồn vốn của Agribank sẵn sàng cho phát triển bền vững của doanh nghiệp lên tới 385.000 tỷ đồng. Năm 2025, Agribank cũng có nhiều gói tín dụng dạng này dành cho SME và khoảng 4.000 doanh nghiệp, chủ yếu là SME đã tiếp cận được nguồn vốn này.

Đại diện HD Bank, ông Phạm Công Bình cho biết, ngân hàng của mình hiện đã có những quy định rõ ràng để phân loại hồ sơ tín dụng theo tiêu chí xanh và xã hội.

Hơn thế nữa, trong bối cảnh các quy định pháp luật ngày càng thắt chặt (như việc áp dụng thị trường carbon trong tương lai), việc chủ động thực hành ESG từ sớm sẽ giúp SME chuẩn bị năng lực để vươn lên thành các doanh nghiệp lớn, tránh bị đào thải khỏi "sân chơi" chung.

Đừng biến thực hành ESG thành “thủ tục hành chính”

Dù động lực đã rõ, nhưng để ESG thực sự mang lại giá trị, giới chuyên gia cảnh báo các SME cần thay đổi ngay tư duy "làm cho có".

Bà Lê Thị Hồng Nhi bày tỏ sự quan ngại đối với tình trạng doanh nghiệp đến cuối năm mới vội vàng chắp vá số liệu để ra một bản báo cáo mang tính đối phó. Nếu không có quá trình lập kế hoạch, thực thi và giám sát nghiêm túc, những con số trên báo cáo sẽ không phản ánh sự thật và doanh nghiệp dễ vướng vào rủi ro "tẩy xanh" (greenwashing).

“Mình đưa cho SME báo cáo ESG, tới cuối năm, doanh nghiệp mới đi bóc tách tất cả những cái số liệu có hoặc không có trong dữ liệu của mình thì báo cáo sẽ trở thành một tài liệu đối phó”, bà Nhi cảnh báo.

Để xóa bỏ tư duy này, ông Tôn Thất Hạc Minh - Tổng Giám đốc Earthwise Việt Nam; Thành viên Hội đồng bình chọn VLCA, một chuyên gia có kinh nghiệm tư vấn cho hàng trăm SME, cho rằng doanh nghiệp phải ngừng coi việc lập báo cáo ESG là "thủ tục hành chính". Thay vào đó, ESG phải được biến thành một "công cụ quản lý rủi ro" và "công cụ kinh doanh" thực thụ.

"Phải chuyển từ tư duy báo cáo ESG là thủ tục hành chính sang coi đây là một công cụ quản lý rủi ro, giúp cho chủ doanh nghiệp ra quyết định", ông Minh chia sẻ.

Nhấn mạnh khái niệm "tác động kép" (double materiality), ông Minh cho rằng doanh nghiệp không nên chỉ quan tâm đến tác động môi trường - xã hội, mà phải thấy rõ lợi ích tài chính và sự sống còn của chính mình (ví dụ: thực hành ESG để tiết kiệm hóa đơn tiền điện, nước).

Cuối cùng, mọi sự thay đổi đều phải bắt đầu từ người đứng đầu. Chuyên gia Nguyễn Ngọc Thành - CEO, Baker Tilly A&C Consulting) khẳng định yếu tố quyết định thành bại của ESG nằm ở vai trò của người lãnh đạo: họ phải là người nhận thức rõ nhất, cam kết mạnh mẽ nhất, làm gương và trực tiếp đưa định hướng ESG tích hợp vào chiến lược kinh doanh của công ty. Nếu không có sự cam kết bền bỉ từ giới chủ, các báo cáo ESG thường sẽ bị bỏ dở chỉ sau một năm triển khai.

Chuyển đổi theo hướng ESG không còn là một khái niệm xa vời mà đã trở thành "luật chơi" mới trên thương trường, gắn liền với “miếng cơm manh áo”, cơ hội bán hàng và dòng vốn của các SME. Nhận thức đúng đắn và hành động thực chất từ ngay hôm nay chính là cách duy nhất để các doanh nghiệp Việt Nam tự bảo vệ mình và đón đầu những cơ hội to lớn từ nền kinh tế xanh toàn cầu.