EU đẩy mạnh hợp tác FTA: Doanh nghiệp Việt cần làm gì để duy trì lợi thế cạnh tranh?

Cập nhật thông tin về thị trường Liên minh châu Âu (EU), ông Trần Ngọc Quân - Tham tán thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU cho biết, để ứng phó với các vấn đề tồn tại như xung đột Ukraine, rạn nứt quan hệ với Mỹ và những chia rẽ nội bộ về chính sách môi trường, EU đang đẩy mạnh đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ thương mại. Khối này đang thúc đẩy sớm hoàn tất đàm phán FTA với Ấn Độ, Indonesia, Mercosur, đẩy mạnh hợp tác với các nước ASEAN và mở rộng hiệp định kinh tế số với Canada nhằm tạo ra nguồn cung bền vững, giảm sự phụ thuộc vào một số ít đối tác.

Đặc biệt, sau khi Mỹ rút khỏi các cam kết môi trường lớn, EU đã vươn lên trở thành thực thể đi đầu về phát triển bền vững. Ông Quân lưu ý, từ năm 2026, nhiều quy định quan trọng sẽ bắt đầu có hiệu lực như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng (EUDR). Đầu năm 2026, EU cũng đã đưa ra Đạo luật Công nghiệp sạch.

Dự kiến trong một tháng tới, các quy định về kinh tế tuần hoàn, lộ trình thiết kế sinh thái và hộ chiếu điện tử cho hàng hóa sẽ được ban hành nhằm đảm bảo mục tiêu môi trường dài hạn đến năm 2050. EU cũng đang xem xét mở rộng quy định chống phá rừng sang ngành thuộc da và sẽ có những trao đổi cụ thể trong thời gian tới.

Đối với Việt Nam, Tham tán Trần Ngọc Quân nhận định, Việt Nam đang hưởng lợi thế lớn khi Hiệp định EVFTA bước vào năm thứ 6. Với nhiều mặt hàng có thuế suất về 0%, doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế đi trước các đối thủ cạnh tranh từ 3 - 5 năm. Tuy nhiên, áp lực sẽ gia tăng khi EU đang đẩy mạnh kết thúc và áp dụng sớm FTA với các đối tác khác.

"Để tận dụng tốt khoảng thời gian lợi thế này, chúng tôi mong Bộ Công Thương, các hiệp hội và doanh nghiệp dành nhiều nguồn lực hơn cho xúc tiến thương mại tại EU trong 3 - 5 năm tới nhằm xác lập chỗ đứng vững chắc", ông Quân nhấn mạnh.

Bên cạnh những cơ hội, Tham tán thương mại Việt Nam tại Bỉ và EU cũng đưa ra các cảnh báo quan trọng về hàng rào kỹ thuật. Doanh nghiệp Việt Nam cần tăng cường đối thoại với đối tác EU để xây dựng lộ trình chuyển đổi thích hợp. Cụ thể, Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cần chủ động trao đổi về quy định chống phá rừng đối với ngành thuộc da. Doanh nghiệp dệt may và điện tử cần quan tâm đến hộ chiếu điện tử và thiết kế sinh thái; trong khi ngành thép và phân bón phải lưu ý thời điểm áp dụng CBAM từ ngày 1/1/2026.

Cùng với đà tăng trưởng thương mại, EU đang tăng cường giám sát dòng hàng từ Việt Nam để điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và ngăn chặn tình trạng gian lận xuất xứ từ nước thứ ba. Các cơ quan quản lý trong nước được khuyến nghị giám sát chặt chẽ luồng thương mại và phối hợp kịp thời với EU trong các vụ điều tra chuyển tải.

Ngoài ra, trước tình trạng vi phạm an toàn thực phẩm tăng đột biến trong năm 2025, EU sẽ đẩy mạnh giám sát chất lượng hàng hóa thực phẩm và phi thực phẩm vào năm 2026. Doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến tiêu chuẩn chất lượng để đảm bảo xuất khẩu ổn định và giữ vững thị trường đầy tiềm năng này.