Giải bài toán điện xanh cho doanh nghiệp khu công nghiệp

Áp lực chuyển sang năng lượng sạch

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên của chuyển dịch năng lượng. Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó. Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong các KCN – nơi tiêu thụ năng lượng rất lớn – thì việc chuyển sang sử dụng năng lượng sạch không còn là lựa chọn được khuyến khích nữa mà đã trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết.

Theo ông Phạm Hoàng Lương - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, một trong những động lực thúc đẩy xu hướng này là các rào cản thương mại xanh như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU. Doanh nghiệp xuất khẩu vào các thị trường khó tính như EU ngày càng phải chịu áp lực chứng minh tỷ lệ sử dụng năng lượng sạch trong sản phẩm, hàng hóa.

Bên cạnh yêu cầu từ thị trường, việc sử dụng năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà tại các nhà xưởng, cũng có thể mang lại hiệu quả kinh tế thông qua tiết giảm chi phí điện và tận dụng diện tích mái sẵn có.

Tuy nhiên, tiềm năng lớn về điện gió, điện mặt trời của Việt Nam vẫn chưa được khai thác đầy đủ trong các KCN. Một trong những nút thắt được ông Lương chỉ ra là cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Khi cơ chế này được triển khai thông suốt, doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn điện tái tạo trực tiếp từ các đơn vị phát điện.

Ở góc độ kỹ thuật, việc đưa năng lượng tái tạo vào lưới điện nội bộ KCN cũng đặt ra yêu cầu về hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS), nhằm bảo đảm nguồn điện ổn định cho các dây chuyền sản xuất có yêu cầu cao.

Mở rộng cách tiếp cận điện tái tạo

Theo bà Nguyễn Như Thanh Thư - Trưởng bộ phận Năng lượng tái tạo, Khu công nghiệp DEEP C, các doanh nghiệp hiện có nhiều phương thức để tiếp cận nguồn điện tái tạo.

Thứ nhất là mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, phổ biến nhất là điện mặt trời mái nhà. Doanh nghiệp tự đầu tư hệ thống trên mái nhà xưởng để phục vụ nhu cầu sử dụng điện.

Thứ hai là mua bán điện trực tiếp qua đường dây kết nối riêng, trong đó nguồn phát được kết nối trực tiếp với hộ tiêu thụ hoặc nhà máy. Mô hình này cũng có thể được triển khai khi nhà đầu tư thứ ba thiết lập hệ thống điện mặt trời mái nhà và bán điện trực tiếp cho doanh nghiệp.

Thứ ba là mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia. Với phương thức này, doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn điện tái tạo ở các địa phương khác thông qua lưới điện quốc gia và các cơ chế hợp đồng phù hợp.

"Cơ chế mới cũng mở ra cơ hội để KCN trở thành đầu mối kết nối nguồn điện tái tạo với các doanh nghiệp thứ cấp. KCN có thể tổng hợp nhu cầu của các khách hàng, ký hợp đồng với các đơn vị phát triển điện mặt trời, điện gió và phân phối lại cho doanh nghiệp có nhu cầu.

Mô hình này đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khi không phải doanh nghiệp nào cũng đáp ứng được ngưỡng tiêu thụ điện để tham gia trực tiếp cơ chế DPPA", bà Thư nêu.

Ở chiều ngược lại, các nhà phát triển năng lượng tái tạo cũng có lợi khi làm việc với KCN thay vì phải đàm phán với từng khách hàng. Điều này giúp đầu ra của dự án ổn định hơn, nâng cao hiệu quả đầu tư và khả năng huy động vốn.

Tại DEEP C, đơn vị đã đầu tư lưới điện riêng trong KCN và phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà, điện gió theo mô hình sau công tơ. Với những nhà xưởng có mái rộng, phù hợp để lắp đặt điện mặt trời nhưng phụ tải chưa đủ lớn để tham gia DPPA, DEEP C có thể thuê lại diện tích mái, đầu tư hệ thống và đưa nguồn điện sản xuất vào lưới điện chung của KCN để cung cấp cho các khách hàng có nhu cầu.

DEEP C đặt mục tiêu đến năm 2030 cung cấp khoảng 30% tổng nhu cầu điện từ năng lượng tái tạo và nâng tỷ lệ này lên 50% vào năm 2040.

Theo ông Vũ Văn Hải - Chủ tịch HĐQT CTCP Công nghệ Xanh Hùng Việt, đầu tư điện mặt trời áp mái, hệ thống lưu trữ năng lượng và quản trị năng lượng thông minh đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ đối với doanh nghiệp công nghiệp. Các giải pháp này vừa giúp nâng cao độ ổn định nguồn điện, tối ưu hiệu quả đầu tư, vừa hỗ trợ giảm phát thải trong quá trình vận hành.

Ông Hải cho biết, Nghị định số 57/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đã mở rộng cơ hội tham gia DPPA cho doanh nghiệp. Theo quy định được ông dẫn chiếu, doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện trên 200 MWh/tháng có thể tham gia cơ chế này.

"Hùng Việt có thể cung cấp giải pháp DPPA cho các doanh nghiệp trong khu công nghiệp. Với giải pháp này, chúng tôi có bài toán kinh tế rõ ràng, giúp doanh nghiệp tiếp cận và sử dụng điện xanh, chuyển đổi xanh nhanh chóng, hiệu quả", ông Hải nói.

Tuy nhiên, theo bà Thư, để điện tái tạo thực sự trở thành một phần của chiến lược chuyển đổi xanh, bài toán không dừng ở việc có thêm nguồn điện mặt trời hay điện gió.

Chi phí điện vẫn là vấn đề cần được tính toán, bởi hiệu quả của DPPA phụ thuộc vào thiết kế hợp đồng, cơ chế xác định giá, phân bổ sản lượng và các chi phí liên quan đến sử dụng lưới điện. Trong đó, chi phí sử dụng lưới điện và các khoản phí hỗ trợ chênh lệch cần tiếp tục được làm rõ để các bên có thể dự báo chi phí dài hạn.

Một yêu cầu ngày càng quan trọng khác là chứng minh nguồn gốc của điện xanh. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu quan tâm cần bao nhiêu điện xanh và phải lắp đặt bao nhiêu điện mặt trời, thì nay vấn đề đặt ra là làm thế nào chứng minh lượng điện đã sử dụng thực sự là điện xanh và có thể đưa vào báo cáo ESG.

Theo bà Thư, điều này đòi hỏi doanh nghiệp và KCN từng bước xây dựng chuỗi dữ liệu về năng lượng và phát thải, kết nối dữ liệu giữa nguồn phát và bên tiêu thụ.

Hệ thống cần theo dõi thời điểm phát điện, thời điểm mua và tiêu thụ, sản lượng được phân bổ theo hợp đồng DPPA, dữ liệu từ hệ thống lưu trữ và các quyền thuộc tính môi trường liên quan. Từ đó, doanh nghiệp mới có thể xây dựng dữ liệu phục vụ báo cáo phát thải carbon và ESG.

"Vai trò của chúng tôi trong thời gian tới sẽ không chỉ là cung cấp đất và hạ tầng kỹ thuật mà còn phải xây dựng nền tảng năng lượng xanh với đầy đủ các mảnh ghép, gồm nguồn tái tạo, hạ tầng lưới điện, pin lưu trữ, DPPA và hệ thống dữ liệu carbon cho các nhà đầu tư thứ cấp", Trưởng bộ phận Năng lượng tái tạo, Khu công nghiệp DEEP C nhấn mạnh.