Hướng đi nào để Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia hoạt động hiệu quả?

Phát biểu tại tọa đàm "Vấn đề và giải pháp cho Quỹ đầu tư mạo hiểm sử dụng ngân sách Nhà nước", Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực. Việc sử dụng ngân sách nhà nước để lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia (Quỹ ĐTMHQG) là một bước đi đột phá nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn vốn giai đoạn đầu. Tuy nhiên, để quỹ này không lặp lại những hạn chế của các mô hình quỹ có vốn nhà nước trước đây, giới chuyên gia và nhà quản lý đã chỉ ra những điều kiện tiên quyết để vận hành hiệu quả.

Theo các chuyên gia, rào cản lớn nhất khiến các quỹ có vốn nhà nước trước đây chưa hiệu quả là cơ chế ngân sách truyền thống không cho phép chấp nhận mức độ rủi ro cao, thủ tục giải ngân chậm và thời hạn đánh giá hiệu quả đầu tư quá ngắn.

Để giải quyết triệt để vấn đề này, Quỹ ĐTMHQG sẽ được thiết kế với cơ chế vận hành hoàn toàn mới. Cụ thể, hiệu quả đầu tư sẽ được đánh giá trên một chu kỳ dài hạn từ 10-15 năm, thay vì đánh giá dựa trên thành bại của từng thương vụ riêng lẻ.

Đặc biệt, dựa trên nền tảng của Nghị quyết 57 và Nghị định 264/2025, Quỹ sẽ hoạt động như một pháp nhân độc lập và những người quản lý quỹ sẽ được miễn trừ trách nhiệm dân sự, hành chính nếu họ đã tuân thủ đúng quy trình đầu tư. Đây là bước tiến quan trọng giúp cởi trói tâm lý, cho phép những người quản lý dám đưa ra các quyết định đầu tư nhanh nhạy, theo kịp tốc độ của thị trường.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định, Nhà nước không làm thay thị trường mà đóng vai trò kiến tạo, đồng hành và dẫn dắt.

Để đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch, nhiều quỹ đầu tư quốc tế khuyến nghị Nhà nước không nên trực tiếp lựa chọn doanh nghiệp để rót vốn. Thay vào đó, mô hình tối ưu nhất là đầu tư vào các quỹ (Fund of Funds - FoF) hoặc đồng đầu tư với khu vực tư nhân. Trong cơ chế này, nguồn vốn ngân sách sẽ đóng vai trò "vốn mồi", giúp chia sẻ rủi ro và tạo niềm tin để thu hút thêm dòng vốn từ xã hội.

Bài học kinh nghiệm từ Singapore và Kazakhstan cho thấy, trong giai đoạn khởi động, Việt Nam không nên triển khai ồ ạt mà chỉ nên phân bổ vốn cho một số quỹ đầu tư tư nhân đã chứng minh được năng lực. Việc "chọn mặt gửi vàng" này giúp tận dụng tối đa kinh nghiệm thẩm định, năng lực quản trị rủi ro và các quyết định mang tính thị trường của khối tư nhân, sau đó mới tiến hành đánh giá, sàng lọc và mở rộng quy mô.

Cơ chế đầu vào linh hoạt mới chỉ là điều kiện cần. Các chuyên gia cảnh báo rằng, nếu nhà đầu tư không có phương thức thoái vốn rõ ràng, nguồn vốn tư nhân sẽ không tham gia dù cơ chế đầu vào có hoàn thiện đến đâu.

Để giải quyết điểm nghẽn này, Bộ Khoa học và Công nghệ đang nghiên cứu đề xuất thành lập một sàn giao dịch chứng khoán chuyên biệt dành riêng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Đồng thời, các yếu tố hạ tầng cấu thành nền kinh tế khởi nghiệp như khung pháp lý, chính sách thuế, cũng như các vấn đề về định giá tài sản trí tuệ cần phải được hoàn thiện đồng bộ.

Ông Phạm Hồng Quất - Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhấn mạnh, mục tiêu cốt lõi của Quỹ ĐTMHQG không phải là tối đa hóa lợi nhuận cho Nhà nước, mà là kích hoạt thị trường đầu tư mạo hiểm và thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp. Chỉ khi hội tụ đủ các yếu tố: chấp nhận rủi ro, quản trị minh bạch và có cơ chế vốn, Quỹ ĐTMHQG mới thực sự trở thành "cú hích" tạo ra những doanh nghiệp công nghệ Việt đủ sức cạnh tranh toàn cầu.