Loạt rào cản khiến nông nghiệp số, nông nghiệp xanh 'khát' vốn

Thông tin được bà Phạm Thị Thanh Huyền - Tổng biên tập Báo Đại biểu Nhân dân nhấn mạnh tại hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh” chiều 24/4 tại Hà Nội.

Theo bà Huyền, tăng trưởng xanh, nông nghiệp xanh, nông nghiệp số là những nội dung đang được đặc biệt quan tâm. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ: hoàn thiện thể chế để phát triển, khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực là một trong những đột phá chiến lược, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Trong tổng thể đó, nông nghiệp, nông dân, nông thôn tiếp tục được xác định là trụ đỡ của nền kinh tế. Đồng thời, chuyển đổi sang nông nghiệp số, nông nghiệp xanh không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao giá trị gia tăng, bảo đảm phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

"Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một nghịch lý: nhu cầu vốn cho chuyển đổi là rất lớn nhưng dòng tín dụng vẫn chưa thực sự “chảy đúng, chảy trúng, chảy đủ” vào các mô hình nông nghiệp số, nông nghiệp xanh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện chính sách tín dụng, không chỉ dừng ở vai trò hỗ trợ mà phải trở thành công cụ dẫn dắt quá trình chuyển đổi", Tổng biên tập Báo Đại biểu Nhân dân nhấn mạnh.

Thiếu đồng bộ thể chế, tiêu chuẩn tín dụng xanh

Đề cập đến thực trạng tín dụng xanh, ông Nguyễn Quang Huy – Giám đốc điều hành Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho biết, đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 850 nghìn tỷ đồng, trong đó hơn 30% thuộc lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản.

Việc ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg đã tạo nền tảng cho danh mục xanh quốc gia. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn thiếu sự đồng bộ giữa Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại. Mỗi ngân hàng áp dụng một bộ tiêu chuẩn khác nhau, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận vốn.

Trong khi đó, chuyển đổi số đang được triển khai mạnh mẽ trên phạm vi cả nước nhưng trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn còn chậm. Theo các chuyên gia, muốn chuyển đổi xanh bắt buộc phải số hóa và xây dựng hệ thống dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu ESG, làm cơ sở cho các tổ chức tín dụng thẩm định và cấp vốn.

Từ thực trạng này, ông Huy kiến nghị cần hoàn thiện thể chế, ban hành tiêu chuẩn tín dụng xanh thống nhất, đồng thời có các chính sách hỗ trợ như tái cấp vốn, ưu đãi lãi suất, mở rộng hạn mức tín dụng. Các ngân hàng thương mại cũng cần xây dựng bộ tiêu chí xanh phù hợp và thiết lập các chỉ số đánh giá cụ thể.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đầu ngành cần đóng vai trò dẫn dắt chuỗi liên kết, chia sẻ rủi ro với ngân hàng; hợp tác xã và nông dân cần nâng cao nhận thức, tuân thủ tiêu chuẩn, tránh làm đứt gãy chuỗi giá trị vì lợi ích ngắn hạn. Việc phát triển các công cụ như quỹ bảo lãnh và bảo hiểm tín dụng xanh cũng được xem là giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro.

Tín dụng theo chuỗi: lợi ích lớn nhưng không ít rủi ro

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Long – Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty Cổ phần Nhật Long cho rằng, tín dụng theo chuỗi giá trị nông nghiệp mang lại lợi ích lớn nhất là khả năng tiếp cận nguồn vốn ổn định và linh hoạt hơn.

Khi doanh nghiệp có hợp đồng liên kết rõ ràng với nông dân và thị trường đầu ra, quy trình sản xuất được kiểm soát, ngân hàng sẽ đánh giá cao tính khả thi và giảm rủi ro tín dụng. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể vay vốn với điều kiện thuận lợi hơn để đầu tư giống, vật tư, công nghệ, chế biến và logistics.

Tuy vậy, ông Long cũng chỉ ra nhiều thách thức. Trước hết là yêu cầu cao về năng lực quản trị. Doanh nghiệp phải tổ chức sản xuất, quản lý hợp đồng, kiểm soát rủi ro và đảm bảo dòng tiền trong toàn chuỗi.

“Nếu một khâu trong chuỗi gặp sự cố như dịch bệnh, biến động giá cả hoặc vi phạm hợp đồng, toàn bộ chuỗi có thể bị ảnh hưởng, kéo theo rủi ro tín dụng”, ông Long nêu rõ.

Ngoài ra, tính minh bạch và kỷ luật trong liên kết chuỗi vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Thực tế có tình trạng nông dân “bẻ kèo” khi giá thị trường cao hơn hợp đồng, hoặc doanh nghiệp chậm thanh toán. Điều này làm suy giảm niềm tin giữa các bên và khiến tổ chức tín dụng e ngại khi cho vay theo chuỗi.

Một thách thức khác là sự phụ thuộc vào thị trường đầu ra. Khi thị trường biến động bất lợi, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong tiêu thụ, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải đa dạng hóa thị trường, nâng cao năng lực dự báo và quản trị rủi ro.

Để mô hình tín dụng theo chuỗi phát huy hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số; Nhà nước hoàn thiện khung pháp lý; còn các tổ chức tín dụng cần đổi mới phương thức thẩm định, thiết kế sản phẩm phù hợp với đặc thù nông nghiệp.

Nhấn mạnh vấn đề tài chính toàn diện (cung cấp các dịch vụ tài chính cơ bản gồm thanh toán, tiết kiệm, tín dụng, bảo hiểm), ông Nguyễn Quang Ngọc - Phó Trưởng Ban Chính sách Tín dụng Agribank cho biết, trong hành trình phát triển của đất nước, tài chính toàn diện không chỉ là một chính sách kinh tế, mà là một cam kết về sự phát triển công bằng và bao trùm. Tài chính toàn diện trong kỷ nguyên số không chỉ là đưa ngân hàng đến gần người dân hơn, mà giúp người dân trở thành một chủ thể tài chính thực sự trong nền kinh tế.

Với vai trò là ngân hàng thương mại nhà nước chủ lực trong lĩnh vực “tam nông”, Agribank không chỉ cung cấp vốn mà hướng tới kiến tạo một hệ sinh thái tài chính, giúp người nông dân không còn đứng ngoài thị trường, trở thành một mắt xích chủ động trong nền kinh tế hiện đại.

Trong khi đó, ông Lê Đình Huy - Phó Tổng Giám đốc CTCP Bảo hiểm Agribank cho biết, chuyển đổi sang nông nghiệp số và nông nghiệp xanh là xu thế tất yếu, song thực tiễn cho thấy, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay chính là rủi ro trong sản xuất nông nghiệp – yếu tố khiến cả người nông dân và tổ chức tín dụng đều thận trọng trong quyết định đầu tư và cấp vốn.

Chính vì vậy, bảo vệ người nông dân trước rủi ro chính là nền tảng để chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai và thị trường biến động khó lường, nếu thiếu các công cụ quản trị rủi ro hiệu quả, dòng vốn tín dụng sẽ khó phát huy vai trò dẫn dắt. Do đó, bảo vệ người nông dân trước rủi ro được xem là nền tảng để chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh đi vào thực tiễn.